26 sự thật khoa học bất ngờ

1. Con người có thể sống không có dạ dày?

Có. Phẫu thuật cắt dạ dày toàn bộ (total gastrectomy) được thực hiện khi bị ung thư dạ dày. Ruột non sẽ đảm nhận chức năng tiêu hóa. Bệnh nhân phải ăn nhiều bữa nhỏ, bổ sung vitamin B12 và sống bình thường với chế độ ăn kiêng.

2. Nước sôi có thể đông nhanh hơn nước lạnh?

Có, đây là hiệu ứng Mpemba. Trong một số điều kiện (độ tinh khiết nước, hình dạng bình, nhiệt độ tủ đông…), nước nóng có thể đông nhanh hơn nhờ bay hơi nhanh, đối lưu tốt hơn và các yếu tố vật lý khác.

3. Một ngày trên Sao Kim dài hơn một năm?

Có. Sao Kim quay quanh trục rất chậm (243 ngày Trái Đất cho một vòng quay sidereal), trong khi quỹ đạo quanh Mặt Trời chỉ mất khoảng 225 ngày Trái Đất.

4. Kim loại có thể nổi trên nước?

Có. Tàu thép nổi nhờ nguyên lý Archimedes (thể tích nước đẩy lên lớn hơn trọng lượng). Kim loại mỏng cũng có thể nổi nhờ sức căng bề mặt.

5. Sét có thể đánh cùng một chỗ hai lần?

Có. Những tòa nhà cao, tháp hoặc đỉnh núi thường bị sét đánh nhiều lần trong cùng một cơn bão hoặc nhiều năm.

6. Một số loài ếch có thể đông cứng rồi sống lại?

Có. Ếch gỗ (wood frog) sản xuất glucose như chất chống đông, đông cứng gần như toàn bộ cơ thể rồi tan và sống lại vào mùa xuân.

7. Cây cối có thể giao tiếp qua mạng nấm dưới đất?

Có. Hệ thống mycorrhizal (wood wide web) cho phép cây chia sẻ dinh dưỡng, nước và tín hiệu cảnh báo qua mạng sợi nấm.

8. Chuối có thể phóng xạ?

Có. Chuối chứa kali-40 phóng xạ tự nhiên. Liều lượng rất nhỏ (gọi là “banana equivalent dose”), hoàn toàn an toàn.

9. Nam Cực có thể là sa mạc?

Có. Sa mạc được định nghĩa bằng lượng mưa thấp (thường dưới 250 mm/năm). Nội địa Nam Cực chỉ nhận khoảng 50 mm tuyết quy đổi nước mỗi năm.

10. Đá có thể nổi trên nước?

Có. Đá bọt (pumice) rất xốp, chứa nhiều bọt khí nên nhẹ hơn nước và nổi.

11. Băng có thể gây bỏng?

Có. Tiếp xúc lâu với băng hoặc đá khô (dry ice) gây “bỏng lạnh” (frostbite/ice burn) vì tế bào bị đóng băng và hỏng.

12. Mưa có thể rơi hướng lên?

Có. Trong cơn bão mạnh, luồng không khí đi lên (updraft) có thể đẩy hạt mưa bay ngược lên cao trước khi rơi xuống.

13. Sông có thể chảy dưới lòng đất?

Có. Ở vùng đá vôi (karst), sông biến mất vào hang động và chảy ngầm hàng km.

14. Núi lửa có thể tạo ngọn lửa xanh?

Có. Ở núi lửa Kawah Ijen (Indonesia), khí lưu huỳnh cháy tạo ngọn lửa xanh điện ở nhiệt độ cao.

15. Cá có thể leo cây?

Có. Cá leo (climbing perch) và một số loài cá bùn (mudskipper) dùng vây và mang gai để leo lên thân cây hoặc đất.

16. Thực vật có thể mọc không cần đất?

Có. Thủy canh (hydroponics) và khí canh cho cây sống hoàn toàn trong dung dịch dinh dưỡng hoặc sương.

17. Hoa có thể tạo ra nhiệt?

Có. Một số loài (bắp cải hôi, sen, hoa xác thối…) thực hiện nhiệt sinh (thermogenesis) để thu hút côn trùng thụ phấn.

18. Chim có thể bay lùi?

Có. Chim ruồi (hummingbird) là loài duy nhất có thể bay lùi, bay đứng và thậm chí bay úp.

19. Động vật có vú có thể đẻ trứng?

Có. Thú mỏ vịt và echidna (thú lông nhím) là động vật có vú nguyên thủy đẻ trứng.

20. Rắn có thể bay?

Có. Rắn bay (flying snake – Chrysopelea) dẹt cơ thể và lướt từ cây này sang cây khác.

21. Thằn lằn có thể chạy trên nước?

Có. Thằn lằn Jesus (basilisk) chạy rất nhanh trên mặt nước nhờ tốc độ và cấu trúc chân đặc biệt.

22. Đại dương có thể có thác nước dưới nước?

Có. Thác mật độ (density cascade) như ở eo biển Denmark: nước lạnh đặc hơn chảy xuống sâu hàng km.

23. Hồ có thể “nổ”?

Có. Hiện tượng limnic eruption (như hồ Nyos, Cameroon 1986): khí CO₂ tích tụ dưới đáy hồ bất ngờ phun lên.

24. Sét có thể xảy ra trong núi lửa?

Có. Sét núi lửa (volcanic lightning) hình thành do ma sát của tro bụi và hạt trong cột khói.

25. Cát có thể tạo ra âm thanh “hát”?

Có. Cát hát (singing sand) xảy ra khi lớp cát khô trượt xuống, các hạt va chạm đồng bộ tạo ra tiếng ầm vang.

26. Một số loài rùa có thể thở qua da?

Có. Nhiều loài rùa nước ngọt dùng hô hấp cloacal (thở qua cloaca – lỗ hậu môn đa năng) và da khi nằm dưới nước hoặc ngủ đông.

Tất cả 26 sự thật trên đều đúng về bản chất khoa học. Một số hiện tượng chỉ xảy ra trong điều kiện đặc biệt hoặc cần giải thích chi tiết hơn, nhưng chúng đều đã được quan sát và nghiên cứu. Hy vọng bài viết kèm hình hoạt hình 2D giúp bạn dễ nhớ và thêm yêu thích khoa học!