Ai mới thực sự nắm quyền lực trong cuộc đua AI: người làm mô hình hay người nắm hạ tầng tính toán

Cùng một tuần khi tin Anthropic vượt OpenAI về doanh thu được loan đi khắp nơi, mình lại đọc được một chi tiết khiến câu chuyện thắng thua trở nên phức tạp hơn hẳn: chính Anthropic, công ty vừa được ca ngợi là kẻ chiến thắng, lại đang trả 1,25 tỷ đô mỗi tháng cho xAI, công ty AI của Elon Musk, chỉ để thuê lại năng lực tính toán từ trung tâm dữ liệu Colossus 1 gần Memphis. Google, một trong những công ty sở hữu hạ tầng điện toán đám mây lớn nhất hành tinh, cũng đang trả 920 triệu đô mỗi tháng cho SpaceX để mượn thêm hơn 100.000 chip xử lý đồ họa (GPU) của Nvidia đặt tại các trung tâm dữ liệu của xAI. Đọc tới đây, mình bắt đầu tự hỏi câu hỏi mà bài viết này muốn đi tìm câu trả lời: ai mới thực sự đang cầm trịch cuộc đua AI, người làm ra mô hình thông minh nhất, hay người nắm trong tay hạ tầng để chạy mô hình đó?

Cuộc lật đổ doanh thu không nói lên toàn bộ câu chuyện

Trước hết, con số về doanh thu là có thật và đáng nói. Anthropic đã đạt mức doanh thu chạy hàng năm hơn 30 tỷ đô, vượt qua khoảng 24 đến 25 tỷ đô của OpenAI, một cú lội ngược dòng ấn tượng khi mới cuối năm 2025 con số này chỉ khoảng 9 tỷ đô. Khác biệt nằm ở chiến lược: OpenAI dồn lực cho người dùng cá nhân qua ChatGPT, còn Anthropic chọn cắm sâu vào quy trình làm việc của doanh nghiệp ngay từ đầu. Kết quả là lần đầu tiên, số doanh nghiệp Mỹ trả tiền cho Claude đã nhỉnh hơn ChatGPT, và doanh thu trung bình trên mỗi người dùng của Anthropic cao gấp khoảng mười lăm lần đối thủ.

Nhưng doanh thu chỉ là một lớp của câu chuyện. Để tạo ra doanh thu đó, Anthropic phải chạy mô hình của mình trên phần cứng của người khác, và khoản chi cho phần cứng ấy lớn tới mức có thể nuốt trọn một phần đáng kể lợi thế tài chính mà họ vừa giành được.

Ngay cả kẻ thắng cuộc cũng phải đi thuê tính toán

Chi tiết mình thấy đáng suy nghĩ nhất là bản đồ các thỏa thuận thuê hạ tầng đang chồng chéo lên nhau theo cách khá bất ngờ. Anthropic trả xAI 1,25 tỷ đô mỗi tháng cho tới năm 2029 để độc quyền sử dụng toàn bộ năng lực của Colossus 1, một trung tâm dữ liệu ban đầu xAI xây cho chính mình, đổi lại Anthropic có thêm hơn 300 megawatt công suất và trên 220.000 GPU Nvidia. Cùng lúc đó, Anthropic còn có thêm một thỏa thuận riêng với Amazon quy mô lên tới 5 gigawatt, và một thỏa thuận khác với Google cùng Broadcom cũng ở mức 5 gigawatt, dự kiến vận hành dần từ năm 2027. Trong khi đó, Google, dù là một trong những chủ sở hữu hạ tầng điện toán AI lớn nhất thế giới, vẫn phải trả SpaceX 920 triệu đô mỗi tháng từ tháng 10 năm 2026 tới giữa năm 2029 để mượn thêm công suất từ đúng những trung tâm dữ liệu mà xAI từng xây cho riêng mình. Google giải thích đây là "năng lực cầu nối" để đáp ứng nhu cầu dùng Gemini Enterprise đang tăng nhanh hơn cả dự tính của chính họ.

Rốt cuộc thì quyền lực lại đang nằm trong tay những công ty có hạ tầng như SpaceX - XAi Nhìn vào bức tranh này, mình nhận ra một nghịch lý: ngay cả công ty đang dẫn đầu về doanh thu mô hình, và ngay cả công ty sở hữu hạ tầng đám mây khổng lồ bậc nhất, đều không đủ năng lực tính toán của riêng mình để đáp ứng nhu cầu, và đều phải xếp hàng thuê lại từ một nguồn thứ ba. Nguồn thứ ba đó, trong nhiều trường hợp gần đây, lại chính là đế chế hạ tầng vừa được hợp nhất giữa SpaceX và xAI của Elon Musk, đơn vị đang bán lại chính năng lực tính toán mà lẽ ra được xây để cạnh tranh trực tiếp với các mô hình đó.

Khi cuộc đua chuyển từ thuật toán sang bê tông và dây điện

Một chi tiết khác củng cố thêm góc nhìn này là việc Amazon vừa nộp hồ sơ phát hành trái phiếu doanh nghiệp với quy mô ít nhất 25 tỷ đô, chia làm tám kỳ hạn, dài nhất lên tới 40 năm, đáo hạn tận năm 2066. Số tiền huy động được thị trường hiểu gần như chắc chắn sẽ đổ vào xây dựng trung tâm dữ liệu cho AWS. Ngân sách đầu tư của Amazon năm nay đã lên 200 tỷ đô, tăng mạnh so với 131 tỷ đô năm ngoái. Đi vay nợ dài hạn thay vì chỉ dùng tiền mặt sẵn có, với kỳ hạn kéo dài tới bốn thập kỷ, là một quyết định tài chính mang tính biểu tượng: nó cho thấy cuộc đua AI giờ không chỉ được đo bằng ai huấn luyện mô hình giỏi hơn, mà còn bằng ai có thể vay được nhiều tiền nhất, xây được nhiều trung tâm dữ liệu nhất, và khóa được nguồn điện ổn định nhất trong nhiều năm tới.

Amazon cũng vừa huy động tiền để đầu tư vào hạ tầng AI Cùng một logic đó, mình nhớ lại chuyện hồi cuối tháng 6, khi có tin Google từng phải giới hạn năng lực Gemini cấp cho Meta vì thiếu hụt tính toán, khiến Meta phải yêu cầu nhân viên tiết kiệm số lượng token sử dụng và chuyển bớt khối lượng công việc sang mô hình nội bộ Muse Spark của chính họ. Ngay cả Sundar Pichai cũng từng thừa nhận công khai rằng doanh thu điện toán đám mây của Google lẽ ra có thể cao hơn nếu họ có đủ năng lực đáp ứng nhu cầu. Khi người đứng đầu một trong những công ty hạ tầng lớn nhất thế giới phải thừa nhận thiếu hụt, mình nghĩ điều đó nói lên rất nhiều về việc giới hạn thực sự của toàn ngành AI hiện nay không nằm ở ý tưởng hay thuật toán, mà nằm ở số lượng chip, lượng điện, và tốc độ xây dựng vật lý.

Vậy ai mới thực sự cầm quyền

Nếu nhìn xuyên suốt các sự kiện của cùng một tuần, mình thấy quyền lực trong ngành AI đang phân bổ theo một trật tự khác với những gì các bảng xếp hạng mô hình hay con số doanh thu thể hiện. Các phòng thí nghiệm AI như OpenAI, Anthropic, hay Google DeepMind vẫn là nơi tạo ra sản phẩm mà người dùng nhìn thấy và trả tiền, nhưng họ ngày càng phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các bên nắm hạ tầng vật lý, những công ty sở hữu đất, điện, chip Nvidia, và khả năng vay vốn dài hạn để xây dựng tất cả những thứ đó trước khi nhu cầu thực sự xuất hiện. Trong nhóm đó, đế chế SpaceX-xAI mới nổi lên như một nhân tố bất ngờ, khi trung tâm dữ liệu ban đầu xây để phục vụ tham vọng AI riêng của Elon Musk giờ lại trở thành nguồn thu cho thuê khổng lồ từ chính các đối thủ của ông. Với mình, câu hỏi đáng theo dõi trong những năm tới không còn là mô hình nào thông minh hơn, mà là liệu khái niệm "phòng thí nghiệm AI độc lập" có còn giữ được ý nghĩa hay không, khi tất cả bọn họ, kể cả những cái tên lớn nhất, đều phải xếp hàng thuê tính toán từ cùng một nhóm nhỏ chủ sở hữu hạ tầng. Nếu điều đó đúng, phần thưởng lớn nhất của cuộc đua AI trong dài hạn có lẽ sẽ không thuộc về ai viết ra thuật toán hay nhất, mà thuộc về ai xây được nhiều trung tâm dữ liệu, khóa được nhiều điện năng, và vay được nhiều vốn nhất trước khi cuộc đua kết thúc.