Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Sửa luật đo lường để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Giải trình tại phiên thảo luận của Quốc hội sáng 26/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng kết quả đo chính xác là cơ sở bảo đảm công bằng trong giao dịch và duy trì niềm tin xã hội. Việc sửa luật vừa phải giảm thủ tục, chi phí cho doanh nghiệp, vừa bảo vệ người dân trước những sai sót, gian lận trong đo lường.

Theo Bộ trưởng, dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính, chuyển một số thủ tục từ đăng ký sang công bố năng lực và bãi bỏ những yêu cầu chứng nhận không còn cần thiết. Hoạt động quản lý cũng chuyển từ kiểm tra đồng loạt sang kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro và dữ liệu thực tế.

"Tuy nhiên, công tơ điện, đồng hồ nước và cột đo xăng dầu là những phương tiện trực tiếp quyết định số tiền người dân phải trả nên vẫn phải duy trì kiểm định. Việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với bảo vệ người tiêu dùng", ông nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ, một thay đổi quan trọng khác là dự thảo bổ sung quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu đo liên quan đến giao dịch của người dân. Quy định này nhằm giúp người sử dụng có căn cứ đối chiếu, khiếu nại hoặc yêu cầu bồi thường khi nghi ngờ kết quả đo không chính xác.

Bộ trưởng cho biết dự thảo cũng khẳng định tổ chức, cá nhân gây thiệt hại do vi phạm pháp luật về đo lường phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hệ thống số phục vụ quản lý đo lường sẽ có kênh tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ người dân cung cấp chứng cứ khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, Bộ trưởng nhấn mạnh cảnh báo tự động không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để kết luận vi phạm. Tổ chức, cá nhân có quyền giải trình và yêu cầu kiểm tra lại dữ liệu, bảo đảm việc xử lý dựa trên thông tin chính xác.

Trước đó, thảo luận về dự luật, đại biểu Bùi Văn Dũng, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đề nghị quy định cụ thể hơn quyền tiếp cận dữ liệu đo của người dân và trách nhiệm giải thích của đơn vị cung cấp dịch vụ.

Ông dẫn ví dụ khi hóa đơn nước tăng bất thường, khách hàng cần được biết chỉ số đầu kỳ, cuối kỳ, thời điểm ghi nhận và tình trạng kiểm định của đồng hồ, thay vì chỉ nhận một con số tổng hợp trên hóa đơn. Việc tra cứu phải thuận tiện cả với người không sử dụng điện thoại thông minh, đồng thời lưu lại lịch sử chỉnh sửa dữ liệu để phục vụ kiểm tra.

Nếu xác định đồng hồ đo sai khiến khách hàng bị thu thừa tiền, đơn vị cung cấp dịch vụ cần chủ động rà soát những người bị ảnh hưởng, thông báo cách tính và hoàn trả trong thời hạn cụ thể. "Không nên buộc từng người theo đuổi một thủ tục tốn kém hơn khoản tiền nhận được", ông nói.

Dẫn quy định của Luật Điện lực về việc bên bán điện sinh hoạt thu thừa phải hoàn trả cả tiền lãi, đại biểu Dũng đề nghị Luật Đo lường làm rõ trách nhiệm chủ động khắc phục sai sót, cơ chế bồi hoàn và cơ quan giám sát thực hiện. Việc sửa luật phải giúp người dân có cách kiểm tra khi nghi ngờ đo sai và được hoàn trả khoản tiền bị thu thừa.

Cùng quan tâm đến trách nhiệm bồi thường, đại biểu Phạm Văn Hòa, Phó chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp, đề nghị xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kiểm định khi phương tiện đo không đạt yêu cầu nhưng vẫn được xác nhận đạt chuẩn. Doanh nghiệp sản xuất thiết bị không bảo đảm chất lượng và người có hành vi gian lận cũng phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Ông Hòa cho rằng cần kiểm soát chất lượng thiết bị ngay từ khâu sản xuất, nhất là các đặc tính kỹ thuật, cấu tạo và vật liệu để hạn chế nguy cơ gian lận. Với những phương tiện đo liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, như thiết bị y tế và an toàn thực phẩm, yêu cầu kiểm định phải được duy trì chặt chẽ.

Tiếp thu các ý kiến, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tiếp tục hoàn thiện dự thảo. Các nghị định, thông tư hướng dẫn cũng sẽ được chuẩn bị để có hiệu lực cùng thời điểm với luật, bảo đảm việc chuyển tiếp không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp.

Dự thảo Luật Đo lường sửa đổi, bổ sung 26 trong tổng số 58 điều của luật hiện hành, tập trung vào ba nhóm chính sách lớn. Trước hết, dự thảo bổ sung cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, mã định danh cho phương tiện đo, chứng nhận điện tử và ứng dụng dữ liệu để phát hiện, cảnh báo rủi ro.

Bên cạnh đó, Nhà nước ưu tiên đầu tư hệ thống đo lường trong các lĩnh vực chiến lược, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tham gia phát triển chuẩn đo lường. Dự thảo cũng đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển một số hoạt động từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp, nhưng vẫn kiểm soát chất lượng đo lường trong những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng, sức khỏe và môi trường.

Dự kiến, dự thảo luật sẽ được Quốc hội xem xét thông qua ngày 13/11.

Sơn Hà