Chỉ một bức ảnh có thể tạo deepfake, có nên ngừng đăng ảnh lên mạng?
(Dân trí) - Khi một bức ảnh cũng có thể trở thành nguyên liệu để AI tạo deepfake, nhiều người lo ngại việc đăng ảnh cá nhân lên mạng xã hội đang trở thành rủi ro.
Một bức ảnh cũng có thể trở thành dữ liệu cho AI
Việc công nghệ deepfake ngày càng dễ tiếp cận đang khiến một câu hỏi tưởng như đơn giản trở nên khó trả lời: Nếu chỉ một bức ảnh cũng có thể được dùng để tạo khuôn mặt giả, liệu người dùng có nên ngừng đăng ảnh lên Facebook, TikTok hay các nền tảng mạng xã hội?
Chỉ từ một bức ảnh, AI hiện đã có thể tạo ra gương mặt deepfake ở mức cơ bản, dù độ chính xác còn phụ thuộc lượng dữ liệu đầu vào (Ảnh: Tuấn Anh).
Theo anh Vũ Duy Hưng, Founder ColorMind, ở mức cơ bản, việc tạo một gương mặt deepfake hiện nay có thể bắt đầu chỉ từ một bức ảnh.
Tuy nhiên, chất lượng của sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào lượng dữ liệu mà mô hình có được.
Nếu chỉ có một ảnh chính diện, AI sẽ phải tự nội suy những phần còn thiếu như góc nghiêng, biểu cảm hoặc những chi tiết không xuất hiện trong ảnh gốc.
Càng nhiều ảnh và video ở các góc mặt khác nhau được công khai, AI càng có thêm dữ liệu để học và tái tạo khuôn mặt (Ảnh: Tuấn Anh).
Ngược lại, khi một người công khai nhiều hình ảnh, video ở các góc khác nhau, thậm chí cả giọng nói và cách biểu cảm, AI sẽ có thêm dữ liệu để học về người đó.
Theo anh Hưng, đây là lý do việc chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân công khai trên mạng có thể làm tăng nguy cơ bị lợi dụng.
Nhưng điều đó không đồng nghĩa một người chỉ cần đăng một bức ảnh lên mạng là ngay lập tức có thể bị tạo ra một bản sao hoàn hảo.
AI càng thiếu dữ liệu thật thì càng phải “đoán” nhiều hơn.
Có nên ngừng đăng ảnh lên mạng xã hội?
Theo ông Nguyễn Chiến Thắng, nhà sáng lập cộng đồng Mì AI, lời khuyên “không đăng ảnh lên mạng để tránh deepfake” nghe có vẻ an toàn, nhưng khó áp dụng trong thực tế.
Có những người gần như không chia sẻ hình ảnh cá nhân, chỉ đăng phong cảnh hoặc các nội dung không lộ mặt.
Tuy nhiên, với số đông, mạng xã hội còn là nơi lưu giữ kỷ niệm, giao tiếp với bạn bè, kết nối công việc hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân.
Vì vậy, theo ông Thắng, việc yêu cầu tất cả mọi người ngừng đăng ảnh chỉ vì lo ngại deepfake là không thực tế.
Theo chuyên gia Nguyễn Chiến Thắng, người dùng không cần ngừng hoàn toàn việc đăng ảnh lên mạng xã hội, nhưng nên kiểm soát quyền riêng tư và thận trọng với lượng dữ liệu cá nhân được công khai (Ảnh: Viết Huy).
“Chúng ta vẫn có thể đăng ảnh bình thường. Điều quan trọng là chú ý quyền riêng tư, không đăng hình ảnh người khác khi chưa được phép và phải có phương pháp phòng tránh, xác thực khi phát sinh những yêu cầu nhạy cảm”, ông nói.
Thay vì coi mỗi bức ảnh là thứ tuyệt đối không được đưa lên Internet, người dùng cần thay đổi cách nhìn: ảnh, video và giọng nói đều là một phần của danh tính số.
Các dữ liệu này càng được công khai nhiều, kẻ xấu càng có nhiều nguyên liệu để nghiên cứu một người.
Việc đăng ảnh cá nhân lên mạng xã hội không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị deepfake, nhưng có thể làm tăng lượng dữ liệu mà kẻ xấu có thể khai thác.
Một trường hợp đáng chú ý là trẻ em.
Nhiều phụ huynh đăng ảnh con từ lúc mới sinh, sau đó liên tục cập nhật hình ảnh trong suốt quá trình lớn lên.
Theo ông Thắng, việc này có thể vô tình tạo ra một tập dữ liệu rất đầy đủ về khuôn mặt của trẻ: nhiều độ tuổi, nhiều góc chụp, biểu cảm và hoàn cảnh khác nhau.
Càng nhiều dữ liệu được công khai, việc tái tạo khuôn mặt bằng AI trong tương lai càng có thêm điều kiện để đạt độ chính xác cao hơn.
Theo chuyên gia Nguyễn Chiến Thắng, việc đăng nhiều ảnh con từ nhỏ có thể vô tình tạo nên một “kho dữ liệu khuôn mặt” kéo dài theo quá trình trưởng thành của trẻ (Ảnh: Viết Huy).
Điều đó không có nghĩa phụ huynh phải ngừng chia sẻ mọi khoảnh khắc của con.
Nhưng theo chuyên gia, cha mẹ cần cân nhắc phạm vi người được xem, tránh công khai quá nhiều thông tin nhận diện đi kèm như nơi ở, trường học, lịch sinh hoạt hay những dữ liệu riêng tư khác.
Quan trọng hơn, phụ huynh cần hiểu rằng mình đang xây dựng danh tính số cho một đứa trẻ từ trước khi chính trẻ có khả năng quyết định muốn công khai điều gì về bản thân.
Người bình thường cũng không ngoại lệ
Theo ông Thắng, người nổi tiếng, KOL và những cá nhân thường xuyên xuất hiện trước công chúng là nhóm thuận lợi để kẻ xấu tạo deepfake.
Lý do đơn giản: lượng dữ liệu về họ rất lớn. Hàng nghìn ảnh, video, đoạn phỏng vấn và giọng nói có thể dễ dàng được tìm thấy trên Internet.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người bình thường nằm ngoài vùng nguy cơ.
Trong nhiều kịch bản lừa đảo, kẻ xấu có thể bắt đầu bằng việc chiếm quyền kiểm soát tài khoản mạng xã hội của một người.
Sau đó, chúng rà soát danh sách bạn bè, người thân, đồng nghiệp và các mối quan hệ thường xuyên tương tác để lựa chọn mục tiêu.
Người bình thường cũng có thể trở thành mục tiêu khi kẻ xấu chiếm tài khoản mạng xã hội rồi lợi dụng các mối quan hệ thân quen để lừa chuyển tiền (Ảnh: Tuấn Anh).
Một người có thể không phải nhân vật nổi tiếng, nhưng vẫn có giá trị đối với kẻ lừa đảo nếu danh tính của họ có thể được dùng để thuyết phục người thân chuyển tiền hoặc thực hiện các yêu cầu khác nhằm trục lợi.
Theo ông Thắng, nếu xét về mục tiêu tài chính, kẻ gian không loại trừ bất kỳ nhóm người dùng nào.
Điểm khiến dữ liệu sinh trắc học trở nên đặc biệt là chúng gần như không thể thay đổi.
Một mật khẩu bị lộ có thể đặt lại, một số điện thoại có thể đổi, nhưng khuôn mặt hay giọng nói thì không thể dễ dàng thay thế.
Khuôn mặt và giọng nói khác mật khẩu ở chỗ gần như không thể thay đổi, vì vậy cần được xem là một phần quan trọng của danh tính số (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Ông Thắng cho rằng khi khuôn mặt ngày càng được sử dụng trong các quy trình xác thực, dữ liệu sinh trắc học cần được nhìn nhận như một loại thông tin bảo mật quan trọng, thay vì chỉ là hình ảnh cá nhân thông thường.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc một người có nhiều ảnh trên Internet không có nghĩa kẻ xấu lập tức có thể chiếm tài khoản ngân hàng.
Trong các hệ thống tài chính, xác thực thường bao gồm nhiều lớp khác nhau.
Với người dùng, nguyên tắc tương tự cũng nên được áp dụng trong đời sống: không sử dụng hình ảnh hoặc giọng nói như bằng chứng duy nhất để xác minh danh tính.
Theo anh Vũ Hưng, trong nhiều vụ lừa đảo bằng deepfake, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở việc khuôn mặt giả giống đến đâu.
Kẻ xấu thường tạo tình huống khẩn cấp để khiến người nhận không có thời gian suy nghĩ: người thân gặp sự cố, cần chuyển tiền gấp hoặc phải xử lý một việc ngay lập tức.
Vì vậy, anh cho rằng phản xạ quan trọng nhất là “chậm lại một nhịp”.
Theo chuyên gia, thay vì ngừng hoàn toàn việc đăng ảnh lên mạng xã hội, người dùng nên kiểm soát quyền riêng tư và hình thành thói quen xác minh danh tính qua nhiều kênh trước các yêu cầu nhạy cảm.
Ông Nguyễn Chiến Thắng cũng đưa ra khuyến nghị tương tự.
Khi nhận được yêu cầu liên quan đến tiền bạc qua mạng xã hội, người dùng nên xác minh bằng một kênh khác: gọi trực tiếp vào số điện thoại quen thuộc, liên hệ một thành viên khác trong gia đình hoặc sử dụng câu hỏi riêng chỉ hai bên biết.
Gia đình cũng có thể thống nhất trước một nguyên tắc: bất cứ yêu cầu vay tiền, chuyển khoản hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm nào qua mạng đều phải được xác minh lại.
Deepfake không có nghĩa người dùng phải rời bỏ mạng xã hội, nhưng buộc chúng ta thay đổi một thói quen đã tồn tại từ lâu: không mặc định rằng khuôn mặt quen thuộc xuất hiện trên màn hình đồng nghĩa với việc người đó thực sự đang ở phía bên kia.