Điều không thay đổi sau 200 năm nhiếp ảnh
Bạn hãy xem bức ảnh đầu tiên của nhân loại dưới đây. Đó là bức ảnh mà người chụp đã cần nhiều giờ, thậm chí có thể nhiều ngày để nó xuất hiện. Hôm nay, hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hàng nghìn bức ảnh chỉ trong một giây. Giữa hai cột mốc đó là một hành trình kéo dài hơn 200 năm lịch sử nhiếp ảnh. Con người không ngừng tìm đủ mọi cách để việc tạo ảnh nhanh lẹ hơn, dễ dàng hơn và hoàn hảo hơn. Từ những tấm kim loại đầu tiên của Nicéphore Niépce, qua thời đại Leica, phim ảnh, máy ảnh số các loại, điện thoại thông minh cho đến AI, dường như mọi cuộc cách mạng đều hướng về cùng mục tiêu: rút ngắn khoảng cách giữa thế giới thực tại và hình ảnh về nó. Nếu nhìn từ góc độ công nghệ, chưa bao giờ việc tạo ra một bức ảnh lại dễ dàng như hôm nay. Sau chừng ấy năm phát triển của nhiếp ảnh, khi mọi thứ thay đổi, thì còn điều gì đó vẫn còn nguyên không? Hay nói cách khác: khi việc tạo ra hình ảnh ngày càng dễ dàng hơn, điều gì vẫn còn làm cho nhiếp ảnh trở nên có ý nghĩa?
Nicéphore Niépce, "View from the Window at Le Gras" (1827), bức ảnh lâu đời nhất còn tồn tại trong lịch sử nhiếp ảnh. 1. Bức ảnh đầu tiên là một sự chờ đợi
Leica Rifle (1938), một trong những thiết kế kỳ lạ nhất của Leica, biểu tượng cho thời kỳ "săn tìm khoảnh khắc".
AI ngày nay không chỉ chỉnh sửa ảnh, mà còn chỉ với vài dòng mô tả giúp thay đổi biểu cảm và tạo ra những phiên bản khác nhau của cùng một khuôn mặt. 3. Không còn phải săn nữa Thời AI, rất nhiều, từ những phần mềm mà mình từng thử như Midjourney, Evoto, Flux, GPT Image, Adobe, Topaz lab… cho đến AI mô phỏng giả lập trong thiết bị ghi hình như điện thoại thông minh có thể tự động tạo ảnh, phân loại ảnh và chỉnh sửa hàng loạt trong thời gian rất ngắn. Các mô hình tạo ảnh có thể tạo ra chân dung, phong cảnh hay những khung cảnh hoàn toàn tưởng tượng, mô phỏng chỉ bằng vài dòng mô tả. Lần đầu tiên trong lịch sử, việc tạo ra hình ảnh không còn là thử thách lớn nhất nữa. Chúng ta đã chiến thắng cuộc chiến với tốc độ. Một bức ảnh từng cần nhiều ngày để xuất hiện giờ đây có thể được tạo ra trong chưa đầy một giây. Điều mà những người tiên phong của nhiếp ảnh không thể hình dung nổi đã trở thành chuyện bình thường hằng ngày. Và có lẽ lần đầu tiên trong lịch sử, khả năng tạo ra hình ảnh không còn thuộc về một nhóm nhỏ những người có kiến thức hay kỹ năng chuyên môn. Nó đang trở thành một năng lực phổ thông của gần như bất kỳ ai.
Ảnh mình chụp gia đình ra ngoài sau tháng ngày đại dịch. Có những tấm ảnh không hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nhưng lại chứa đựng những điều mà không thuật toán nào có thể đo được. 5. Điều gì không thay đổi sau 200 năm? Sau 200 năm, điều khó nhất của nhiếp ảnh vẫn không thay đổi. Điều khó nhất ấy không phải tạo ra một bức ảnh. Mà là học cách nhìn. Máy ảnh ngày càng tốt hơn. Thuật toán ngày càng thông minh hơn. Công cụ ngày càng mạnh hơn. Nhưng mọi công nghệ cuối cùng đều chỉ trả lời cho câu hỏi "làm thế nào". Còn câu hỏi "tại sao" vẫn thuộc về con người. Tại sao dừng lại trước một góc phố? Tại sao nâng máy lên trước một cơn mưa? Tại sao lưu giữ gương mặt của một người thân? Tại sao muốn giữ lại một khoảnh khắc đang trôi qua? Mình rất thích và nghĩ nhiều về sự hiện diện, kể cả con người với nhau. Có những thứ chỉ hiển lộ ra khi ta ở lại đủ lâu với chúng. Một khuôn mặt. Một con đường. Một thành phố. Một ký ức. Và đôi khi là chính bản thân mình. Mình nghĩ đó là điều mà bức ảnh đầu tiên của Niépce vẫn còn muốn nói với ta sau gần hai thế kỷ. Rằng trước khi nhiếp ảnh là nghệ thuật tạo ra hình ảnh, nó là nghệ thuật học cách nhìn. Hai trăm năm đã trôi qua. Công nghệ đã thay đổi gần như mọi thứ. Nhưng giữa tất cả những cuộc cách mạng ấy, người chụp ảnh vẫn còn đó. Có lẽ sau 200 năm, điều không thay đổi không phải là chiếc máy ảnh, cũng không phải là bức ảnh. Điều không thay đổi là khát vọng rất con người muốn giữ lại một điều gì đó trước khi nó biến mất: một tia sáng cuối ngày, một gương mặt thân quen, một cơn mưa ngang phố, một khoảnh khắc của đời sống. Trước khi là nghệ thuật tạo ra hình ảnh, nhiếp ảnh có lẽ vẫn là nghệ thuật học cách hiện diện. Hai trăm năm trước là vậy. Và có lẽ hai trăm năm nữa cũng vậy.
"Có những thứ chỉ hiện ra khi ta ở lại đủ lâu với chúng." Mình chụp lại khi làm việc cho Khacten.com Đây là suy nghĩ cá nhân, cùng những trải nghiệm suốt thời gian dài chụp ảnh, đánh giá thiết bị, bình chọn ảnh, hướng dẫn nhiếp ảnh, học hỏi… xin chia sẻ anh em.