Giải bài toán ứng dụng thực tế cho hệ sinh thái Blockchain TPHCM

(Dân trí) - Sau một năm triển khai Nghị quyết 57, hệ sinh thái Blockchain của TPHCM đã ghi nhận nhiều bước tiến đáng chú ý. Các dự án bắt đầu chuyển từ nghiên cứu sang vận hành thực tế dù vẫn còn điểm nghẽn.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá quan trọng hàng đầu và là động lực chính để đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Trong danh mục các công nghệ số chiến lược, Blockchain (chuỗi khối) được xem là một trong những mũi nhọn trọng tâm cần được ưu tiên nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng mạnh mẽ để thúc đẩy nền kinh tế số.

Lĩnh vực Blockchain trong hệ sinh thái khởi nghiệp của TPHCM đã vươn lên vị trí 70 trên thế giới (Ảnh: TheBlock).

Tại TPHCM, hệ sinh thái Blockchain đã ghi nhận nhiều cột mốc quan trọng sau một năm triển khai Nghị quyết 57. Không còn dừng lại ở các dự án "nghiên cứu lý thuyết", thị trường đang chứng kiến một sự chuyển dịch mạnh mẽ sang giai đoạn "vận hành thực tế" với các ứng dụng cụ thể trong truy xuất nguồn gốc, xác thực dữ liệu và quản trị chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, hành trình từ thí điểm đến thương mại hóa quy mô lớn vẫn còn đó những "điểm nghẽn" về pháp lý, chất lượng dữ liệu và khả năng tích hợp hệ thống.

Phóng viên Dân trí đã có buổi trò chuyện với ông Nguyễn Thế Vinh, Chủ tịch Chi hội Blockchain TPHCM (HBA), để có cái nhìn sâu sắc hơn về những chuyển biến này cũng như bài toán thực tế mà các doanh nghiệp đang đối mặt.

Theo StartupBlink 2026, lĩnh vực Blockchain trong hệ sinh thái khởi nghiệp của TPHCM đã vươn lên vị trí 70 thế giới. Nhìn lại một năm qua, ông đánh giá thế nào về sự chuyển dịch của các dự án Blockchain từ giai đoạn “nghiên cứu lý thuyết” sang “vận hành thực tế” theo định hướng của Nghị quyết 57?

- Trước hết, đây là một tín hiệu đáng khích lệ, nhưng thứ hạng chưa thể thay thế cho hiệu quả kinh tế thực tế.

Sau một năm thực hiện Nghị quyết 57, chuyển biến rõ nhất theo tôi không nằm ở số lượng dự án mới, mà ở cách thị trường đặt câu hỏi. Trước đây, nhiều dự án bắt đầu bằng câu hỏi “có thể đưa Blockchain vào đâu”. Đến nay, doanh nghiệp bắt đầu hỏi “bài toán nào thực sự cần Blockchain và hiệu quả có đo lường được không”.

Một số hướng ứng dụng như truy xuất nguồn gốc, xác thực dữ liệu, định danh số, hợp đồng thông minh và quản trị chuỗi cung ứng đã tiến gần hơn đến hoạt động sản xuất - kinh doanh. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng phần lớn thị trường vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc triển khai trong phạm vi hẹp. Chúng ta đã đi từ nghiên cứu sang thí điểm, nhưng chưa thể nói đã chuyển sang thương mại hóa trên quy mô lớn.

Thước đo của giai đoạn tiếp theo không nên là số dự án Blockchain được công bố, mà là số dự án có khách hàng trả tiền, có thể tích hợp với hệ thống hiện hữu và tiếp tục hoạt động sau khi nguồn tài trợ thử nghiệm kết thúc.

Ngoài những con số ấn tượng trên, đâu là điểm nghẽn hoặc thách thức lớn nhất mà Chi hội và các doanh nghiệp hội viên đã nhận diện được sau một năm triển khai?

- Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khoảng cách giữa định hướng chính sách và quy trình triển khai một dự án cụ thể.

Doanh nghiệp có thể nhìn thấy cơ hội, nhưng thường chưa xác định rõ cơ quan nào chấp thuận thử nghiệm, phạm vi dữ liệu nào được phép đưa lên hệ thống, trách nhiệm pháp lý thuộc về ai khi hợp đồng thông minh xảy ra sai sót, cũng như dữ liệu hoặc chứng thư trên Blockchain được công nhận đến mức độ nào.

Ông Nguyễn Thế Vinh, Chủ tịch Chi hội Blockchain TPHCM (Ảnh: HBA).

Điểm nghẽn thứ hai là chất lượng dữ liệu đầu vào. Blockchain có thể giúp dữ liệu khó bị sửa đổi sau khi ghi nhận, nhưng không bảo đảm dữ liệu ban đầu là đúng. Nếu quy trình nhập liệu, kiểm định và xác thực chưa đáng tin cậy, chúng ta chỉ đang lưu trữ một cách rất an toàn những dữ liệu có thể không chính xác.

Thứ ba là bài toán tích hợp. Doanh nghiệp không thể bỏ toàn bộ ERP (hệ thống phần mềm quản lý tích hợp - PV), hệ thống kế toán hay phần mềm quản trị chuỗi cung ứng hiện có chỉ để sử dụng Blockchain. Một giải pháp chỉ có khả năng trình diễn độc lập nhưng không kết nối được với hạ tầng hiện hữu sẽ rất khó thương mại hóa.

Cuối cùng là nhận thức. Một bộ phận thị trường vẫn đồng nhất Blockchain với tiền mã hóa. Ở chiều ngược lại, cũng có doanh nghiệp coi Blockchain như lời giải cho mọi bài toán. Cả hai cách nhìn này đều khiến thị trường phát triển lệch hướng.

Một trong những điểm sáng là việc triển khai Blockchain hỗ trợ truy xuất nguồn gốc cho hơn 200 doanh nghiệp xuất khẩu. Ông có thể chia sẻ về hiệu quả kinh tế và định hướng mở rộng mô hình này?

- Chúng tôi cho rằng hiệu quả của truy xuất nguồn gốc phải được đo bằng kết quả kinh doanh, không chỉ bằng số mã QR được phát hành hoặc số doanh nghiệp đăng ký sử dụng.

Các chỉ tiêu quan trọng bao gồm thời gian chuẩn bị hồ sơ cho mỗi lô hàng, chi phí kiểm tra và đối soát chứng từ, số lần phải nhập lại dữ liệu, khả năng xử lý khiếu nại, thời gian xác định nguyên nhân khi xảy ra sự cố và mức độ chấp nhận của đối tác nhập khẩu.

Blockchain phát huy giá trị khi một chuỗi cung ứng có nhiều bên cùng tham gia nhưng không bên nào có thể tự mình làm đơn vị xác nhận tuyệt đối. Khi đó, một hệ thống dữ liệu dùng chung, có lịch sử kiểm chứng và khó bị sửa đổi sẽ giúp giảm thời gian đối soát cũng như tranh chấp giữa các bên.

Tuy nhiên, chúng tôi chưa muốn đưa ra một tỷ lệ tiết kiệm chung cho tất cả doanh nghiệp, bởi hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào mức độ số hóa ban đầu của từng đơn vị. Doanh nghiệp đã có hệ thống dữ liệu tốt sẽ nhìn thấy lợi ích nhanh hơn; doanh nghiệp vẫn quản lý bằng giấy tờ phải số hóa quy trình trước khi nói đến Blockchain.

Trong thời gian tới, những lĩnh vực phù hợp để mở rộng gồm nông sản, thủy sản, dược phẩm, sản phẩm công nghệ cao, logistics và tín chỉ carbon. Tuy vậy, nguyên tắc là chỉ mở rộng sau khi mô hình hiện tại chứng minh được hiệu quả bằng số liệu.

Với sự kiện “Ngày hội Công nghệ TPHCM - Conviction”, Chi hội đã kết nối các giải pháp Blockchain Việt Nam với hạ tầng công nghệ lõi như chip AI và trung tâm dữ liệu của các đối tác quốc tế như thế nào?

- Chúng tôi không nhìn Blockchain, AI, chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu như những lĩnh vực tách biệt. Một hệ thống công nghệ mới thường cần nhiều lớp hạ tầng phối hợp với nhau.

AI giúp xử lý và phân tích dữ liệu; Blockchain hỗ trợ xác thực nguồn gốc, lịch sử và quyền truy cập dữ liệu; trung tâm dữ liệu cung cấp năng lực lưu trữ, tính toán và đảm bảo tính liên tục; còn chip và thiết bị biên giúp dữ liệu được ghi nhận ngay tại nơi phát sinh.

Ông Vinh nhận định các dự án bắt đầu chuyển từ nghiên cứu sang vận hành thực tế dù vẫn còn điểm nghẽn (Ảnh: HBA).

Tại các hoạt động kết nối, mục tiêu của Chi hội không đơn thuần là đưa các doanh nghiệp lên cùng một sân khấu. Chúng tôi hướng đến việc hình thành các nhóm bài toán cụ thể, chẳng hạn xác thực dữ liệu do AI tạo ra, quản lý dữ liệu thiết bị IoT, truy xuất nguồn gốc linh kiện hoặc chia sẻ dữ liệu giữa nhiều tổ chức mà vẫn kiểm soát được quyền riêng tư.

Lợi thế cạnh tranh không đến từ việc gắn nhiều công nghệ thời thượng vào một sản phẩm. Nó chỉ xuất hiện khi sự kết hợp đó giải quyết được một vấn đề với chi phí thấp hơn, độ tin cậy cao hơn hoặc tạo ra mô hình kinh doanh trước đây chưa thể thực hiện.

Làm thế nào để thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và nhu cầu “thực chiến” của doanh nghiệp Web3?

- Thực ra đây là nhu cầu của rất nhiều ngành chứ không riêng gì lĩnh vực Blockchain và cũng cần nhiều cơ quan có trách nhiệm tham gia cùng giải quyết.

Trong phạm vi quyền hạn của Chi hội, HBA sẽ tổ chức truyền thông về các công nghệ mới, xu hướng mới, trong đó quan trọng nhất là các quy định mới của pháp luật dành cho ngành. Khoảng cách lớn nhất hiện nay không hẳn nằm ở kiến thức lập trình, mà ở khả năng hiểu một bài toán kinh doanh và xây dựng sản phẩm có thể vận hành trong khuôn khổ pháp lý.

Sinh viên có thể viết hợp đồng thông minh, nhưng cần hiểu thêm về bảo mật, quyền riêng tư dữ liệu, quản trị rủi ro, kế toán, kiểm toán và trải nghiệm người dùng. Một sản phẩm Web3 không thể bước ra thị trường nếu đội ngũ chỉ hiểu công nghệ mà không hiểu ngành đang ứng dụng.

Song song đó là kết hợp các doanh nghiệp phù hợp, chia sẻ nhu cầu về bài toán mà ngành Blockchain đang giải cho sinh viên các trường đại học.

Sau một năm “chạy đà”, Chi hội kỳ vọng gì vào thứ hạng của TPHCM trong 2-3 năm tới và muốn gửi thông điệp gì đến nhà đầu tư quốc tế?

- Chúng tôi kỳ vọng thứ hạng của TPHCM tiếp tục được cải thiện, nhưng không coi thứ hạng là mục tiêu duy nhất.

Với nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam không chỉ là một thị trường có cộng đồng người dùng tài sản số lớn. Đây còn là một nền kinh tế sản xuất, xuất khẩu và dịch vụ đang có nhu cầu rất lớn về xác thực dữ liệu, số hóa chuỗi cung ứng và phát triển hạ tầng tài chính mới.

Điều hấp dẫn của TPHCM nằm ở chỗ các cơ chế mới đang được hình thành và doanh nghiệp có cơ hội tham gia vào quá trình kiến tạo thị trường từ sớm.

Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!