Lý do Hà Nội dẫn đầu chỉ số đổi mới sáng tạo bốn năm liền

Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026 được công bố tại Lễ chào mừng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia sáng 4/10 ghi nhận Hà Nội là địa phương xếp hạng cao nhất với 63,80 điểm, 67,68 điểm ở nhóm chỉ số đầu vào và 59,92 điểm ở nhóm đầu ra. Đây là năm thứ tư liên tiếp thủ đô giữ vị trí dẫn đầu cả nước sau các năm 2025, 2024 và 2023.

Việc Hà Nội dẫn đầu PII nhiều năm liên tiếp được đánh giá không phải ngẫu nhiên. Thay vào đó, đây là kết quả của nhiều năm xây dựng, tập trung vào các lĩnh vực trọng yếu. Báo cáo của Cục Đổi mới sáng tạo cho thấy, thành phố có lợi thế về nhân lực, nghiên cứu và phát triển, quy mô thị trường, hạ tầng số và một số chỉ số về tài sản trí tuệ.

Cụ thể, số liệu PII 2026 đã chỉ ra một trong những lợi thế lớn của Hà Nội là nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu, thể hiện qua trụ cột vốn con người và nghiên cứu dẫn đầu với 86,68 điểm. Chỉ số giáo dục (94,89 điểm) cùng nghiên cứu và phát triển (R&D - 78,84 điểm) đều đứng đầu toàn quốc. Đặc biệt chỉ số học sinh đạt giải kỳ thi học sinh giỏi quốc gia THPT và nhân lực R&D đạt tối đa 100 điểm. Kết quả phản ánh lợi thế của Hà Nội về mạng lưới trường đại học, cơ sở nghiên cứu và lực lượng lao động tri thức.

Với nền tảng nhân lực và năng lực nghiên cứu, Hà Nội dẫn đầu cả nước về trụ cột sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ. Nhiều chỉ số đạt điểm tuyệt đối, như sáng tạo tri thức (gồm đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu/10.000 dân và đơn đăng kí giống cây trồng/10,000 dân), hay tài sản vô hình (đơn đăng ký nhãn hiệu/1.000 doanh nghiệp và đơn đăng ký thiết kế kiểu dáng công nghiệp/10.000 dân).

Khả năng tiếp cận nguồn vốn và quy mô thị trường là những yếu tố hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Hà Nội. Địa phương này tiếp tục dẫn đầu ở trụ cột trình độ phát triển của thị trường, trong đó các chỉ số đạt 100 điểm gồm tín dụng cho khu vực tư nhân/1.000 lao động thuộc tài chính và đầu tư, hay mật độ doanh nghiệp/1.000 dân và đóng góp trong GDP cả nước ở mục quy mô thị trường.

Hà Nội cũng là địa phương có trình độ phát triển doanh nghiệp cao, thể hiện qua chỉ số về lao động có kiến thức xếp thứ nhất (tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo và tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động R&D đều 100 điểm). Ngoài ra, việc hấp thu tri thức cũng là điểm nhấn, với chỉ số tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt điểm tuyệt đối.

Quản trị điện tử trong trụ cột cơ sở hạ tầng cũng là một điểm mạnh của thành phố. Chỉ số này đạt 100 điểm, xếp thứ nhất, với giá trị 4,05, cho thấy Hà Nội có năng lực ứng dụng công nghệ trong quản trị công, qua đó tạo nền tảng cho việc triển khai các giải pháp số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong khu vực công, cũng như tạo điều kiện hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Những năm trước đây, Hà Nội cũng dẫn đầu PII thông qua việc thúc đẩy chính sách và cơ chế thử nghiệm mới, tạo hành lang pháp lý để đưa các công nghệ, mô hình mới vào thực tế, thúc đẩy vốn con người và R&D.

Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh năng động, khả năng kết nối cung - cầu công nghệ và thu hút đầu tư mạnh mẽ giúp ý tưởng sáng tạo nhanh chóng đi vào thương mại hóa, đồng thời đặt ra "bài toán lớn" để định hướng nghiên cứu gắn liền với nhu cầu thực tiễn của đô thị và doanh nghiệp. Loạt yếu tố kể trên giúp Hà Nội dẫn đầu cả nước ở nhiều chỉ số quan trọng, như tài sản trí tuệ như sáng chế, giải pháp hữu ích, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp.

Dù vậy, dựa trên PII 2026, Hà Nội vẫn có một số điểm yếu nhất định, nhất là ở trụ cột thể chế, khi môi trường chính sách xếp thứ 29/34, chủ yếu nằm ở thiết chế pháp lý và an ninh trật tự. Trong khi thành phố có lợi thế về nhân lực, nghiên cứu và thị trường, kết quả này cho thấy môi trường thể chế vẫn chưa tương xứng với các nguồn lực phục vụ đổi mới sáng tạo.

Khoảng cách cũng thể hiện ở năng lực hạ tầng. Cơ sở hạ tầng chung và môi trường sinh thái, gồm tỷ lệ đất công nghiệp đã được xây dựng kết cấu hạ tầng và quản trị môi trường xếp ở top sau PII 2026. Quản trị môi trường đạt 0 điểm, xếp 34/34, không có nghĩa giá trị thực tế bằng 0, nhưng cho thấy một khoảng trống còn tồn tại, cần khắc phục những năm sau.

Theo Cục Đổi mới sáng tạo, giữa mức độ phát triển KT-XH (mức thu nhập) và năng lực, kết quả khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của các quốc gia hay địa phương có mối tương quan nhưng không hoàn toàn là tỷ lệ thuận. Như trong bảng xếp hạng GII của WIPO, một số quốc gia có thu nhập chưa cao lại có thứ hạng cao. Ví dụ Trung Quốc và Malaysia có thu nhập trung bình cao nhưng có vị trí cao trong GII (GII 2026 Trung Quốc xếp hạng 10, Malaysia xếp hạng 34). Việt Nam có thu nhập trung bình thấp nhưng cũng đã tiệm cận nhóm 40 quốc gia dẫn đầu GII.

Tương tự GII, kết quả PII 2026 cho thấy có trường hợp địa phương có thu nhập bình quân đầu người ở mức trung bình nhưng đạt kết quả cao (ví dụ Thái Nguyên), ngược lại một số địa phương thu nhập của người dân ở mức cao nhưng kết quả PII chưa cao (ví dụ An Giang và Cà Mau).

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 9 tháng đầu năm 2026, Hà Nội có tốc độ tăng trưởng tăng 8,85%, đứng thứ 20 cả nước. Tuy nhiên, trong PII một số chỉ số được đánh giá/xếp hạng cao, nhất là một số chỉ số lấy GRDP làm mẫu số. Khi đó, mẫu số nhỏ lại là lợi thế.

PII là sáng kiến của Việt Nam, được xây dựng dựa trên ý tưởng từ Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII). Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc xây dựng chỉ số PII 2026 đúng chuẩn mực quốc tế cũng như theo đúng quy trình đã triển khai thành công những năm trước đây, đồng thời được rà soát, điều chỉnh căn cứ hiện trạng dữ liệu, bối cảnh thực tiễn, đặc điểm của các địa phương.

Chỉ số PII năm 2026 có tổng cộng 52 chỉ số thành phần, chia làm 7 trụ cột. Trong đó, 5 trụ cột đầu vào phản ánh những yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hai trụ cột đầu ra phản ánh kết quả tác động của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào phát triển kinh tế - xã hội.

Dữ liệu được thu thập là dữ liệu thống kê hoặc số liệu quản lý nhà nước sẵn có của năm gần nhất. Trong 52 chỉ số thành phần, có 3 chỉ số sử dụng dữ liệu 2026, 26 chỉ số sử dụng dữ liệu năm 2025, 9 chỉ số sử dụng dữ liệu năm 2024; 3 chỉ số sử dụng dữ liệu năm 2023; một chỉ số sử dụng dữ liệu theo giai đoạn 2018-2025; 6 chỉ số sử dụng dữ liệu theo giai đoạn 2023-2025; 2 chỉ số sử dụng dữ liệu hai năm 2024-2025 và 2 chỉ số sử dụng dữ liệu năm 2020.

Theo Cục Đổi mới sáng tạo, PII đang được sử dụng nhiều hơn như một công cụ phục vụ quản lý. Đến tháng 9, 29 trong số 34 địa phương đã ban hành kế hoạch cải thiện PII. Một số địa phương xây dựng nhiệm vụ khoa học và công nghệ để nghiên cứu giải pháp cải thiện các chỉ số hoặc mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bảo Lâm

Đồ họa: Hoàng Khánh