Nước Mỹ tiến gần hơn tới việc bỏ đổi giờ vĩnh viễn: Nhìn từ bài học của các nước khác
Ngày 14/7/2026, Hạ viện Hoa Kỳ đã thông qua dự luật Sunshine Protection Act (Đạo luật Bảo vệ Ánh nắng). Nếu trở thành luật, dự luật này sẽ giữ cố định đồng hồ nước Mỹ ở Giờ Mùa Hè (Daylight Saving Time - DST) quanh năm, chấm dứt hẳn việc mỗi năm phải chỉnh đồng hồ hai lần: vặn ........ 1 giờ vào tháng 3 (bắt đầu giờ mùa hè) rồi vặn lùi lại 1 giờ vào tháng 11 (quay về giờ tiêu chuẩn) như đã duy trì suốt hàng chục năm qua. Dự luật giờ chuyển sang Thượng viện để tiếp tục được xem xét. Nhưng câu chuyện của nước Mỹ không phải là duy nhất - trên thực tế, đây là một cuộc tranh luận đã và đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới, với những bài học thành công lẫn thất bại rất đáng để tham khảo.
Dự luật thay đổi điều gì
Nếu được ký thành luật, Sunshine Protection Act sẽ khóa cố định đồng hồ nước Mỹ ở Giờ Mùa Hè quanh năm, thay vì luân phiên giữa giờ mùa hè (từ tháng 3 đến tháng 11) và giờ tiêu chuẩn (từ tháng 11 đến tháng 3) như hiện tại. Nói cách khác, người Mỹ sẽ không còn phải chỉnh đồng hồ tiến thêm 1 giờ vào tháng 3 rồi lùi lại 1 giờ vào tháng 11 mỗi năm nữa. Hawaii và phần lớn bang Arizona - hai khu vực vốn đã đứng ngoài hệ thống đổi giờ từ trước - sẽ tiếp tục được miễn trừ và giữ nguyên giờ tiêu chuẩn quanh năm. Dự luật do Hạ nghị sĩ Cộng hòa Vern Buchanan (Florida) dẫn đầu, với sự ủng hộ đáng chú ý từ phía Dân chủ của Hạ nghị sĩ Frank Pallone (New Jersey) - một sự đồng thuận lưỡng đảng khá hiếm gặp trong bối cảnh chính trị Mỹ hiện nay. Sau khi qua Hạ viện, dự luật giờ chuyển sang Thượng viện để tiếp tục được xem xét trước khi có thể trở thành luật chính thức.
Một cuộc tranh cãi đã kéo dài hơn 50 năm
Để hiểu vì sao dự luật này gây chú ý đặc biệt, cần nhìn lại lịch sử. Ý tưởng áp dụng DST cố định không phải là điều mới mẻ. Nước Mỹ từng thử nghiệm điều này vào năm 1973, dưới thời Tổng thống Richard Nixon, như một biện pháp tiết kiệm năng lượng giữa cuộc khủng hoảng dầu mỏ. Nhưng chỉ chưa đầy một năm sau, chính sách này đã bị bãi bỏ vì vấp phải phản ứng dữ dội từ dư luận, đặc biệt là khi trẻ em phải đến trường trong bóng tối mùa đông và số vụ tai nạn giao thông buổi sáng gia tăng. Đây chính là lý do mà Hạ nghị sĩ Dân chủ Mary Gay Scanlon, một trong những tiếng nói phản đối dự luật lần này, đã nhắc lại như một lời cảnh báo: "Quy định năm 1973 đã bị bãi bỏ chỉ trong vòng một năm vì nó không hiệu quả."
Tổng thống Nixon ký thông qua luật cố định DST năm 1973 Phiên bản hiện tại của dự luật, do Thượng nghị sĩ Marco Rubio khởi xướng lần đầu từ năm 2018, đã được tái trình nhiều lần qua các khóa Quốc hội liên tiếp. Đáng chú ý, vào tháng 3/2022, Thượng viện từng thông qua dự luật bằng hình thức "đồng thuận nhất trí" (unanimous consent) - một thủ tục cho phép thông qua nhanh nếu không có nghị sĩ nào phản đối tại chỗ. Tuy nhiên, sau đó nhiều thượng nghị sĩ thừa nhận họ thậm chí không biết cuộc biểu quyết đang diễn ra, trong đó có Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tom Cotton - người vốn phản đối gay gắt ý tưởng này. Vì thiếu sự đồng thuận thực chất, dự luật đã không được Hạ viện xem xét và cuối cùng rơi vào quên lãng khi nhiệm kỳ Quốc hội khóa 117 kết thúc.
Vì sao người ủng hộ muốn giữ giờ mùa hè quanh năm
Những người ủng hộ DST cố định lập luận rằng buổi tối có nhiều ánh sáng hơn sẽ mang lại một loạt lợi ích thiết thực: giảm tỷ lệ tội phạm (vì đường phố sáng hơn vào giờ cao điểm buổi tối), giảm tai nạn giao thông trong khung giờ đó, kéo dài thời gian hoạt động ngoài trời và thể thao giải trí sau giờ làm, đồng thời có thể giúp giảm chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD) vốn liên quan đến việc trời tối sớm vào mùa đông. Đây cũng là những lý lẽ chính mà phe ủng hộ, dẫn đầu bởi ông Buchanan, đã sử dụng để thuyết phục các đồng nghiệp tại Hạ viện.
Vì sao giới khoa học lại nghiêng về phía ngược lại
Trớ trêu thay, phần lớn giới khoa học về giấc ngủ và nhịp sinh học lại phản đối chính giải pháp mà dự luật này lựa chọn. Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (American Academy of Sleep Medicine) công khai phản đối DST vĩnh viễn, cho rằng giờ tiêu chuẩn (standard time) mới là lựa chọn phù hợp hơn với nhịp sinh học tự nhiên của con người, giúp cải thiện an toàn cho việc di chuyển buổi sáng, sức khỏe học sinh và năng suất lao động. Một nghiên cứu năm 2025 của Đại học Stanford thậm chí ước tính rằng nếu nước Mỹ chuyển sang giờ tiêu chuẩn vĩnh viễn (thay vì giờ mùa hè vĩnh viễn), số ca béo phì có thể giảm tới 2,6 triệu người và số ca đột quỵ giảm khoảng 300.000 ca mỗi năm - dù các nhà nghiên cứu cũng lưu ý đây chỉ là góc nhìn từ khía cạnh sức khỏe nhịp sinh học, và còn nhiều yếu tố chính sách khác cần cân nhắc. Điều thú vị là, dù giới khoa học và một bộ phận nhà lập pháp còn bất đồng về việc nên chọn giờ mùa hè hay giờ tiêu chuẩn làm giờ cố định, thì có một điểm mà đa số người Mỹ lại đồng thuận: khoảng 75% dân số ủng hộ việc chấm dứt hoàn toàn tục lệ đổi giờ hai lần mỗi năm, dù họ chưa hẳn thống nhất nên dừng lại ở giờ nào.
Nhìn ra thế giới: bức tranh giờ giấc không hề đồng nhất
Nếu nhìn ra ngoài biên giới nước Mỹ, có thể thấy ngay một điều: việc đổi giờ theo mùa chưa bao giờ là một chuẩn mực toàn cầu, mà thực chất chỉ là "đặc sản" của một số khu vực nhất định. Theo thống kê của Wikipedia và các trang theo dõi múi giờ quốc tế, DST hiện chủ yếu chỉ được áp dụng ở châu Âu (Liên minh châu Âu và nhiều nước lân cận), phần lớn Bắc Mỹ (Mỹ, Canada), cùng một số quốc gia rải rác ở châu Đại Dương và Nam Mỹ. Trong khi đó, phần lớn châu Á, châu Phi và hầu hết Nam Mỹ hoàn toàn không đổi giờ. Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ - ba trong số các nền kinh tế lớn nhất châu Á - đều không áp dụng DST. Nhật Bản từng thử nghiệm ngắn ngủi sau Thế chiến II (1948-1951) rồi từ bỏ; Trung Quốc cũng có giai đoạn áp dụng DST từ 1986 đến 1991 trước khi bãi bỏ hoàn toàn; còn Ấn Độ chỉ dùng DST trong giai đoạn chiến tranh (1941-1945) và không quay lại kể từ đó.
Trẻ em đeo biển biểu tình phản đối giờ tiết kiệm ánh sáng ban ngày năm 1939 Ảnh của Walter Kelleher / NY Daily News Archive qua Getty Images Lý do khá đơn giản: các nước càng gần đường xích đạo thì chênh lệch giờ chiếu sáng giữa mùa hè và mùa đông càng nhỏ, nên việc đổi giờ gần như không mang lại lợi ích thực tế nào - đây cũng là lý do vì sao Hawaii và phần lớn Arizona của Mỹ, hai khu vực có vĩ độ thấp hoặc khí hậu nắng nóng quanh năm, đã đứng ngoài hệ thống đổi giờ từ lâu. Một điểm thú vị khác là Trung Quốc, dù trải dài trên diện tích tương đương 5 múi giờ địa lý, lại chỉ sử dụng duy nhất một múi giờ chính thức trên toàn quốc (giờ Bắc Kinh, UTC+8) - một quyết định mang tính chính trị nhiều hơn là khoa học, khiến người dân ở vùng cực Tây như Tân Cương phải sống với việc mặt trời mọc rất trễ so với đồng hồ. Một chi tiết dễ gây nhầm lẫn nữa là ở Nam bán cầu, những nước áp dụng DST như Úc, New Zealand hay Chile lại đổi giờ theo lịch ngược hoàn toàn so với Bắc bán cầu: họ chuyển sang giờ mùa hè vào khoảng tháng 10 và quay lại giờ tiêu chuẩn vào tháng 4, vì mùa hè của họ rơi vào đúng giai đoạn mùa đông ở Mỹ hay châu Âu.
Liên minh châu Âu: từng định bỏ đổi giờ nhưng rồi... bỏ cuộc
Đáng chú ý, châu Âu cũng từng rất gần với việc xóa bỏ hoàn toàn tục lệ đổi giờ - thậm chí còn đi trước nước Mỹ khá xa. Năm 2018, Ủy ban châu Âu tổ chức một cuộc khảo sát công khai và nhận được khoảng 4,6 triệu phản hồi, trong đó đa số áp đảo ủng hộ việc chấm dứt đổi giờ. Năm 2019, Nghị viện châu Âu đã bỏ phiếu thông qua đề xuất bãi bỏ Chỉ thị Giờ Mùa Hè, để mỗi quốc gia thành viên tự quyết định chọn giờ mùa hè hay giờ tiêu chuẩn làm giờ cố định. Nhưng rồi đề xuất này giậm chân tại chỗ suốt nhiều năm tại Hội đồng châu Âu, do lo ngại rằng nếu mỗi nước tự chọn một loại giờ khác nhau, cả châu lục sẽ biến thành một tấm bản đồ múi giờ chắp vá, gây rối loạn cho giao thông, hàng không và hoạt động thương mại xuyên biên giới trong khối thị trường chung. Đến khoảng giữa năm 2025, Ủy ban châu Âu được cho là đã có dấu hiệu rút lại chính đề xuất của mình, và cho đến nay châu Âu vẫn tiếp tục đổi giờ đều đặn hai lần mỗi năm như trước - một minh chứng cho thấy vấn đề tưởng chừng đơn giản này thực ra phức tạp hơn nhiều khi phải điều phối giữa nhiều quốc gia có lợi ích khác nhau.
Bài học từ nước Nga: khi chọn "giờ mùa hè vĩnh viễn" rồi phải quay đầu
Có lẽ bài học đáng chú ý nhất - và ít được nhắc tới trong các cuộc tranh luận ở Mỹ - lại đến từ nước Nga, quốc gia duy nhất từng thực sự trải qua chính xác kịch bản mà Sunshine Protection Act đang đề xuất. Năm 2011, Tổng thống khi đó là Dmitry Medvedev quyết định bãi bỏ việc đổi giờ và chọn cố định giờ mùa hè quanh năm, với lý do tương tự như phía Mỹ hiện nay: giảm rối loạn giấc ngủ và bất tiện do phải chỉnh đồng hồ hai lần mỗi năm. Nhưng chính sách này nhanh chóng bộc lộ vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt ở những vùng có vĩ độ cao. Vào mùa đông, thủ đô Moskva phải chờ đến sau 10 giờ sáng mặt trời mới mọc; còn ở các thành phố phía Bắc nước Nga, phải đến 11 giờ sáng hoặc thậm chí giữa trưa trời mới sáng hẳn. Trẻ em phải đi học trong bóng tối hoàn toàn suốt nhiều tháng liền, gây lo ngại lớn về an toàn. Làn sóng phản đối trong dư luận lớn đến mức năm 2014, Tổng thống Vladimir Putin đã ký luật đảo ngược hoàn toàn quyết định trên, chuyển nước Nga sang cố định giờ tiêu chuẩn (lùi lại một giờ) thay vì giờ mùa hè. Câu chuyện của Nga cho thấy rõ: việc chọn "giờ nào" để cố định quan trọng không kém việc "có nên" cố định hay không, đặc biệt với những khu vực có sự chênh lệch ánh sáng ngày - đêm lớn giữa các mùa.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo
Nhìn vào bức tranh toàn cầu, có thể thấy nước Mỹ không hề đơn độc trong cuộc tranh luận này, nhưng cũng không có một công thức chung nào đã được chứng minh là hoàn toàn đúng đắn. Châu Âu thận trọng vì lo ngại chia rẽ; Nga đã thử và phải quay đầu; còn phần lớn châu Á, châu Phi từ lâu đã né tránh vấn đề này bằng cách không đổi giờ ngay từ đầu. Nếu Sunshine Protection Act được ký thành luật, nước Mỹ sẽ trở thành một trong những nền kinh tế lớn hiếm hoi thực sự thí điểm giờ mùa hè vĩnh viễn trên quy mô toàn quốc trong thời hiện đại - và kết quả của thử nghiệm này, dù thành hay bại, nhiều khả năng sẽ trở thành một dữ liệu tham chiếu quan trọng cho các quốc gia khác đang cân nhắc con đường tương tự.