SpaceX "cấm cửa" đối thủ của Nvidia, all-in cho canh bạc đặt trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo

Đầu tháng 8 vừa rồi, Elon Musk đăng một dòng khá ngắn gọn trên X: SpaceX và xAI sẽ chỉ dùng chip Nvidia, "vì đó là loại tốt nhất." Nghe thì giống một câu khen xã giao, nhưng khi Musk nhắc lại điều này ngay trong buổi báo cáo tài chính đầu tiên của SpaceX, nó biến thành một tuyên bố chiến lược có sức nặng hoàn toàn khác: hàng loạt công ty làm chip xử lý AI khác như AMD, Cerebras, D-Matrix, Rebellions, SambaNova hay Tenstorrent gần như bị gạch tên khỏi danh sách nhà cung cấp cho hai công ty quan trọng nhất của Musk. Và phần thú vị nhất không nằm ở chỗ SpaceX chọn ai, mà ở chỗ họ định mang những con chip đó đi đâu: lên thẳng quỹ đạo Trái Đất.

Vì sao một kiến trúc máy chủ lại khiến Musk phát biểu công khai như vậy?

Trong buổi báo cáo tài chính, Musk giải thích rõ hơn lý do ông chọn Nvidia: "Chúng tôi quyết định xây dựng độc quyền trên nền tảng Nvidia, vì chúng tôi cho rằng kiến trúc Vera Rubin là kiến trúc tốt nhất. Chúng tôi nghĩ đó là máy tính AI tốt nhất, và chúng tôi rất coi trọng mối hợp tác chặt chẽ với Nvidia ở nhiều cấp độ." Ông nói thêm rằng thiết kế của hệ thống máy chủ dạng khối (rack) NVL72 dùng vi xử lý Vera Rubin VR200 "tốt hơn nhiều" so với kiểu thiết kế rack tiêu chuẩn thông thường.

Với Musk, hàng của NVIDIA ngon hơn hẳn so với các đối thủ khác Chi tiết kỹ thuật đứng sau lời khen này là thiết kế không dùng cáp rời của các khay tính toán trong NVL72. Nghe có vẻ nhỏ, nhưng đây là điểm đáng chú ý nhất: phần lớn sự cố khi lắp đặt trung tâm dữ liệu quy mô lớn đến từ việc đấu nối hàng nghìn sợi cáp và ống dẫn bằng tay, chỉ cần một kỹ thuật viên cắm sai một đầu nối là cả cụm máy có thể gặp lỗi. Loại bỏ phần lớn các mối nối thủ công đó giúp tăng tốc độ lắp ráp, độ tin cậy và khả năng bảo trì, những thứ quan trọng gấp bội khi cụm máy đó không nằm trong một tòa nhà ở Texas mà nằm cách mặt đất hàng trăm km, nơi không ai có thể bay lên sửa một sợi cáp lỏng.

Starmind: khi trung tâm dữ liệu không còn cắm mặt đất

Theo Musk, SpaceX sẽ triển khai một chương trình có tên Starmind, với vệ tinh AI cốt lõi là "về cơ bản là một máy tính NVL72 Vera Rubin được tối ưu hóa." Ông nhấn mạnh đây "không phải chuyện xa vời gì trong tương lai", SpaceX dự kiến bắt đầu phóng ngay trong năm 2027. Tham vọng ở đây lớn hơn nhiều so với dự án Space-1 Vera Rubin Module mà chính Nvidia đang phát triển, vốn chỉ nhắm tới việc đưa vài, có thể một tá, vi xử lý Rubin lên quỹ đạo. Còn kế hoạch của SpaceX là đưa nguyên một cụm NVL72 hoàn chỉnh, gồm 36 CPU Vera và 72 GPU Rubin, lên không gian.

Starmind, dự án mới của Elon Musk mà NVIDIA sẽ có vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lực xử lý Phần cứng cụ thể cho tham vọng này là vệ tinh mang tên AI1, đã được SpaceX hé lộ chi tiết. Đây là một cỗ máy có kích thước gây choáng: khi triển khai hoàn chỉnh, AI1 trải rộng khoảng 70 mét từ đầu này sang đầu kia, tức là rộng hơn cả một chiếc Boeing 747, và cao khoảng 20 mét. Công suất tính toán đỉnh của nó vào khoảng 150 kilowatt, trung bình khoảng 120 kilowatt. Vì trong chân không không có không khí hay nước để tản nhiệt theo cách thông thường, AI1 dùng một tấm tản nhiệt lỏng rộng 110 mét vuông để đẩy nhiệt thừa ra ngoài không gian dưới dạng bức xạ hồng ngoại, cùng dàn pin mặt trời lớn để duy trì nguồn điện gần như liên tục, một lợi thế mà các trung tâm dữ liệu mặt đất không có vì còn phụ thuộc vào chu kỳ ngày đêm và lưới điện địa phương. Thiết kế của AI1 cũng cho phép thay thế phần chip tính toán, nghĩa là về lý thuyết nhiều hãng chip khác nhau có thể cung cấp bộ xử lý cho cùng một khung vệ tinh, dù trong thông báo lần này Nvidia gần như chắc chắn là nhà cung cấp duy nhất. SpaceX không dừng ở một hay vài vệ tinh thử nghiệm. Công ty đã nộp hồ sơ lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) xin cấp phép triển khai tới một triệu vệ tinh trung tâm dữ liệu quỹ đạo, hoạt động ở độ cao từ 500 đến 2.000 km. Đây là quy mô mà mình nghĩ nếu so sánh, thậm chí còn vượt xa cả mạng lưới vệ tinh Starlink hiện tại của chính SpaceX, vốn đã có hơn bảy nghìn vệ tinh đang hoạt động. Các nguyên mẫu đầu tiên dự kiến phóng vào đầu năm 2027, còn việc triển khai thương mại và sản xuất hàng loạt được nhắm tới vào cuối năm đó. Đáng chú ý, SpaceX đã ký được ít nhất một hợp đồng tính toán trị giá 920 triệu đô mỗi tháng với Google, cho thấy đây không chỉ là một dự án trình diễn công nghệ mà đã có khách hàng thật sẵn sàng trả tiền.

Bức tranh lớn hơn: Terafab, và một hệ sinh thái khép kín từ chip đến quỹ đạo

Để hiểu vì sao SpaceX dám đặt cược lớn như vậy vào một kiến trúc duy nhất, cần nhìn sang một mảnh ghép khác trong hệ sinh thái của Musk: Terafab, nhà máy sản xuất chip trị giá 16,8 tỷ đô mà Tesla và SpaceX vừa công bố sẽ xây ở Texas, với quy mô được mô tả là lớn hơn cả Lầu Năm Góc, Apple Park, Mall of America và Giga Texas cộng lại. Terafab được thiết kế để giải quyết chính bài toán mà cả Starmind lẫn tham vọng robot, xe tự lái của Musk đang gặp phải: nguồn cung chip xử lý AI toàn cầu hiện tại đơn giản là không đủ. Khi cả Tesla, SpaceX lẫn xAI đều chạy trên cùng một hệ sinh thái Nvidia, và cùng lúc Musk đang xây nhà máy chip riêng để tự chủ một phần nguồn cung, bức tranh hiện ra là một chuỗi khép kín: chip do một nhà máy do chính Musk đồng sở hữu sản xuất, chạy trên kiến trúc do Nvidia thiết kế, phục vụ cho các dự án cũng do Musk điều hành, từ robot Optimus, xe tự lái Cybercab, cho tới trung tâm dữ liệu bay trên quỹ đạo.

Đây có phải là bước đi hợp lý?

Thật ra sẽ hợp lý khi có sự hoài nghi ở chỗ này vì đưa trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo không phải ý tưởng chưa từng có ai nghĩ tới, mà là ý tưởng nhiều người từng cân nhắc rồi gác lại vì bài toán kinh tế chưa rõ ràng. Nguồn điện mặt trời liên tục và không khí lạnh của chân không nghe hấp dẫn, nhưng chi phí phóng, độ tin cậy của hệ thống tản nhiệt lỏng khi vận hành nhiều năm không có ai bảo trì tại chỗ, và rủi ro va chạm với rác vũ trụ đều là những biến số chưa có câu trả lời chắc chắn. Ngay cả giới phân tích công nghệ, khi bàn về đối thủ trong cuộc đua trung tâm dữ liệu quỹ đạo, cũng thẳng thắn thừa nhận bài toán kinh tế của mô hình này "vẫn chưa được chứng minh." Nhưng có một điều có thể khác những lần trước: SpaceX không chỉ nói suông, họ đã có khách hàng trả tiền, đã nộp hồ sơ xin cấp phép quy mô triệu vệ tinh, và đã gắn dự án này vào một chuỗi cung ứng chip riêng đang được xây dựng song song. Dù canh bạc này thành hay bại, nó cũng cho thấy một xu hướng đáng theo dõi: khi đất đai, điện năng và nước làm mát trên mặt đất ngày càng trở thành giới hạn thực sự cho tham vọng AI, ý tưởng rời khỏi Trái Đất không còn là chuyện viễn tưởng nữa, mà đang trở thành một hạng mục đầu tư có tên, có ngày phóng, và có hợp đồng cụ thể.