Tại sao máy bay biến mất khỏi radar khi qua đại dương

Theo Unilad Tech, radar, hệ thống phát hiện và định vị bằng sóng vô tuyến, được phát minh vào năm 1935 bởi hai nhà phát minh người Anh Robert Watson-Watt và Arnold Wilkins. Nhờ radar, kiểm soát không lưu có thể theo dõi vị trí của máy bay trên bầu trời. Hệ thống này cũng được sử dụng để điều hướng và tránh va chạm giữa các máy bay.

Radar phụ thuộc vào truyền dẫn theo đường thẳng. Độ cong của Trái Đất và các rào cản địa lý giới hạn tầm quan sát của radar. Phần lớn chuyến bay qua đại dương vượt ra ngoài phạm vi phủ sóng của trạm radar trên mặt đất (trong vòng 240 - 320 km từ bờ biển). Trái Đất hình cầu nên sóng radar truyền thẳng sẽ hướng ra không gian, tạo ra "điểm mù" khổng lồ giữa lòng đại dương. Tuy nhiên, việc lắp đặt hàng trăm trạm radar trên biển là điều bất khả thi vì không có nền đất vững chắc.

Ngoài ra, địa hình cao hoặc khu vực không phận biệt lập cách xa những tuyến đường bay nhộn nhịp, có thể khiến tín hiệu radar bị gián đoạn hoặc tạo ra khoảng trống trong phạm vi phủ sóng. Dù hệ thống giám sát dựa trên vệ tinh có thể cải thiện phạm vi phủ sóng, những điểm mù vẫn tồn tại trên toàn cầu. Tín hiệu radar cũng có thể bị gián đoạn bởi điều kiện môi trường. Ví dụ, mưa lớn có thể làm gián đoạn hoặc suy yếu tín hiệu radar, dẫn tới mất liên lạc tạm thời.

Slashgear cho biết hàng không thương mại sử dụng hai loại hệ thống radar. Radar giám sát sơ cấp (PSR) hoạt động bằng cách phát ra sóng vô tuyến, sau đó thu nhận tín hiệu phản xạ trở lại từ bề mặt vật thể. PSR có thể hiển thị vị trí của một vật thể, nhưng không thể tự xác định danh tính (tên chuyến bay) hoặc độ cao. Radar giám sát thứ cấp (SSR) gửi tín hiệu hỏi và nhận mã dữ liệu phản hồi từ máy phát đáp trên máy bay, qua đó thu thập những thông tin quan trọng bao gồm mã nhận diện chuyến bay, độ cao hành trình, vận tốc và hướng. SSR đóng vai trò chủ chốt khi máy bay bay ở nơi phạm vi phủ sóng radar hạn chế.

"Nếu máy phát đáp bị hỏng hoặc có người cố ý tắt đi, về cơ bản SSR sẽ không còn trông thấy máy bay. PSR vẫn có thể phát hiện máy bay dưới dạng một dấu chấm, nhưng độ chính xác bị hạn chế, đặc biệt ở khu vực xa xôi hoặc độ cao thấp", flightradar24 dẫn lời giáo sư Igor Petrov, chuyên gia về hệ thống hàng không tại Viện Hàng không Dân dụng Moskva.

Một trường hợp nổi tiếng khi kiểm soát không lưu bị mất tín hiệu từ SSR là chuyến bay MH370 của hãng hàng không Malaysia Airlines năm 2014. Chiếc máy bay Boeing 777-200ER chở 239 người cất cánh từ Kuala Lumpur, Malaysia đi Bắc Kinh, Trung Quốc biến mất khỏi radar dân sự. Radar quân sự cho thấy máy bay đã lệch khỏi lộ trình, và tín hiệu máy phát đáp cũng bị mất. Dù nhà chức trách đã tiến hành một cuộc tìm kiếm quy mô lớn, họ không phát hiện xác máy bay dù một số mảnh vỡ nhỏ được thu thập trên nhiều đảo khác nhau. Báo cáo từ chính phủ Malaysia loại trừ khả năng hỏng hóc cơ khí hoặc máy tính, đồng thời chỉ ra máy phát đáp bị tắt đi một cách cố ý.