The Odyssey của Christopher Nolan: Bộ phim quay toàn bộ bằng film IMAX 70mm, chỉ có 41
Bộ phim The Odyssey của đạo diễn Christopher Nolan chính thức ra rạp - tác phẩm chuyển thể từ sử thi Odyssey của Homer, với Matt Damon vào vai người anh hùng Odysseus, cùng dàn diễn viên gồm Anne Hathaway, Zendaya, Tom Holland và Lupita Nyong'o. Nhưng điều khiến bộ phim này trở thành một sự kiện đặc biệt trong giới điện ảnh không chỉ nằm ở nội dung, mà ở chính cách nó được quay: đây là bộ phim truyện đầu tiên trong lịch sử được quay hoàn toàn bằng máy quay film IMAX - định dạng hình ảnh chất lượng cao nhất từng được phát minh, nhưng đồng thời cũng là một trong những công nghệ chiếu phim hiếm hoi và khó tiếp cận nhất hiện nay.
Nolan với Matt Damon trong vai Odysseus và Zendaya trong vai Athena trên phim trường The Odyssey. Melinda Sue Gordon—Universal Pictures
Vì sao Nolan chọn quay toàn phim bằng film thay vì kỹ thuật số
Christopher Nolan vốn nổi tiếng là người trung thành với film nhựa qua nhiều tác phẩm trước đây như Dunkirk hay Oppenheimer, nhưng The Odyssey mới là lần đầu tiên ông đẩy triết lý này đến giới hạn tối đa - quay toàn bộ phim, kể cả các cảnh đối thoại, bằng máy quay IMAX 70mm. Trong một cuộc phỏng vấn với chương trình 60 Minutes của CBS News, Nolan giải thích rằng ông xem IMAX film là "định dạng hình ảnh chất lượng cao nhất từng được phát minh," với khả năng ghi lại độ sắc nét đáng kinh ngạc và hạt film cực nhỏ khi được phơi sáng và chiếu đúng cách - điều mà theo ông "không có gì có thể sánh được." Ông cũng cho rằng film nhựa là "phép tương tự công nghệ gần nhất với thị giác con người," đặc biệt trong cách ghi lại màu sắc, các tông xám, đen và trắng, giúp khán giả có trải nghiệm “gần với cảm giác thực sự có mặt tại hiện trường nhất có thể.” Trước đây, ngay cả trong Oppenheimer - bộ phim từng được quảng bá rầm rộ vì sử dụng IMAX 70mm - Nolan cũng chỉ có thể quay một phần các cảnh bằng định dạng này, còn phần lớn các cảnh đối thoại vẫn phải chuyển sang quay bằng film 65mm tiêu chuẩn, do tiếng ồn cơ học của máy quay IMAX quá lớn, dễ lọt vào micro thu âm trực tiếp. Với The Odyssey, đội ngũ kỹ thuật của Nolan đã giải quyết được vấn đề này bằng cách đặt máy quay trong các hộp cách âm chuyên dụng, cho phép quay toàn bộ phim - kể cả các phân đoạn đối thoại dài - bằng định dạng IMAX 70mm mà không lo tiếng máy quay lọt vào cảnh quay.
IMAX 70mm là gì và vì sao nó hiếm đến vậy
Để hiểu vì sao đây là một sự kiện lớn, cần biết một chút về công nghệ đứng sau nó. Film IMAX 70mm sử dụng khổ film 15 lỗ tời chạy ngang (15-perf horizontal format) thay vì chạy dọc như film 35mm hay 65mm thông thường, tạo ra một khung hình có diện tích lớn gấp gần 9 lần so với một khung hình film 35mm tiêu chuẩn. Diện tích khung hình càng lớn thì lượng chi tiết, độ sâu màu và độ sắc nét ghi lại được càng nhiều - đây chính là lý do vì sao giới làm phim coi IMAX film là đỉnh cao về chất lượng hình ảnh, vượt xa cả những máy quay kỹ thuật số độ phân giải cao nhất hiện nay.
Nhưng cũng chính vì kích thước khổ lớn bất thường này mà cả máy quay lẫn máy chiếu IMAX 70mm đều cực kỳ cồng kềnh, đắt đỏ và khó vận hành. Số lượng máy quay IMAX phù hợp để quay phim truyện trên toàn thế giới chỉ đếm được trên đầu ngón tay, và việc bảo trì, vận chuyển, xử lý hậu kỳ cho loại film này đòi hỏi quy trình đặc biệt mà rất ít studio còn duy trì. Ở phía rạp chiếu, tình hình cũng tương tự: một máy chiếu IMAX 70mm có kích thước bằng cả một chiếc ô tô nhỏ, nặng hàng tấn, và vô cùng tốn kém để lắp đặt, bảo trì. Trong suốt vài thập kỷ qua, làn sóng số hóa rạp chiếu đã khiến phần lớn các rạp trên thế giới chuyển hẳn sang máy chiếu kỹ thuật số, kéo theo việc số lượng rạp còn giữ được hệ thống máy chiếu film 70mm ngày càng thu hẹp lại.
Cả một "hệ sinh thái" định dạng chỉ để chiếu một bộ phim
Vì tính đặc thù của công nghệ, The Odyssey không chỉ đơn giản là "chiếu ở rạp" như những bộ phim thông thường, mà được phát hành song song dưới nhiều định dạng khác nhau, mỗi định dạng mang lại một trải nghiệm hình ảnh khác biệt: bản IMAX 70mm nguyên bản với tỷ lệ khung hình 1.43:1 - khổ hình vuông gần nhất, choán trọn toàn bộ màn hình IMAX cỡ lớn; bản IMAX kỹ thuật số với tỷ lệ 1.90:1; bản 70mm phi-IMAX (không chiếu trên hệ thống IMAX nhưng vẫn dùng film khổ lớn) với tỷ lệ 2.20:1; bản 35mm tiêu chuẩn với tỷ lệ 2.39:1; cùng các bản kỹ thuật số Dolby Vision và các định dạng màn hình lớn cao cấp khác (Premium Large Format). Nói cách khác, cùng một bộ phim nhưng khán giả ở các rạp khác nhau trên thế giới thực chất đang xem những phiên bản có khung hình, độ chi tiết và thậm chí cả bố cục cảnh quay khác nhau, tùy vào việc rạp đó có thiết bị gì.
Chỉ 45 rạp trên toàn thế giới có thể chiếu đúng bản IMAX 70mm
Đây chính là điểm đáng chú ý nhất: trong số hàng chục nghìn rạp chiếu phim đang hoạt động trên toàn cầu, chỉ có khoảng 45 rạp được trang bị máy chiếu IMAX 70mm thực thụ, đủ khả năng trình chiếu bản phim ở định dạng gốc mà Nolan mong muốn. Trong đó, Mỹ có 30 rạp, trải rộng qua các bang California (đông nhất, với 9 rạp), Texas, New York, Colorado, Florida, Georgia, Illinois, Indiana, Michigan, Nevada, Pennsylvania, Rhode Island và Tennessee. Canada có thêm 9 rạp, còn lại 6 rạp phân bổ rải rác ở Anh, Bỉ, Cộng hòa Séc và Úc. Nói cách khác, phần lớn dân số thế giới - kể cả ở nhiều quốc gia phát triển - hoàn toàn không có cơ hội xem bộ phim này ở đúng định dạng mà đạo diễn đã dụng công tạo ra, trừ khi họ sẵn sàng di chuyển hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km để đến một trong số ít rạp hiếm hoi đó.
Chỉ có 45 rạp trên thế giới có thể chiếu được định dạng IMAX 70mm. Sự khan hiếm này cũng phản ánh rõ qua giá vé và mức độ săn đón: vé xem The Odyssey ở định dạng IMAX 70mm tại phần lớn các rạp có giá vượt mốc 30 USD, cao hơn đáng kể so với vé xem phim thông thường, và nhiều suất chiếu đã bán hết vé chỉ trong thời gian ngắn sau khi mở bán, buộc một số rạp phải bổ sung thêm suất chiếu để đáp ứng nhu cầu. Với những khán giả yêu điện ảnh, việc "săn vé" xem đúng bản 70mm gần như đã trở thành một hành trình riêng, không khác gì việc phải lên kế hoạch du lịch chỉ để được ngồi trước một trong vài chục màn hình hiếm hoi trên thế giới có thể tái hiện đúng những gì Nolan đã quay.
Một canh bạc về tương lai của điện ảnh vật lý
Trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh ngày càng nghiêng về sản xuất và trình chiếu kỹ thuật số vì chi phí thấp hơn và dễ vận hành hơn, quyết định của Nolan khi đặt cược toàn bộ The Odyssey vào một công nghệ film cồng kềnh, đắt đỏ và ngày càng hiếm rạp có thể chiếu được xem là một tuyên ngôn rõ ràng về giá trị của trải nghiệm điện ảnh truyền thống. Khi được hỏi về việc số lượng rạp có khả năng chiếu 70mm đang ngày càng ít đi, Nolan thừa nhận rằng "những rạp chiếu như thế này là một phần của lịch sử," nhưng đồng thời bày tỏ niềm tin rằng chúng "cũng là một phần của tương lai," và rằng trải nghiệm xem phim tập thể - "khi bạn xem một bộ phim hài trong một căn phòng đầy người đang cười" - vẫn sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong văn hóa đại chúng, bất chấp sự trỗi dậy của các nền tảng xem phim tại nhà.
Matt Damon trong vai Odysseus và Himesh Patel trong vai Eurylochus trong The Odyssey. Melinda Sue Gordon—Universal Pictures Dù chỉ một bộ phận rất nhỏ khán giả toàn cầu có cơ hội trải nghiệm The Odyssey đúng như cách nó được hình dung ra ban đầu, sự kiện này cũng phần nào cho thấy: giữa thời đại mà mọi thứ đều có thể xem trên một chiếc điện thoại, vẫn còn một nhóm khán giả sẵn sàng xếp hàng, đặt vé trước hàng tháng trời, thậm chí bay nửa vòng trái đất, chỉ để được ngồi trong bóng tối của một trong 45 rạp chiếu hiếm hoi đó và nhìn lên một màn ảnh lớn đúng nghĩa.