Thước đo chuyển đổi số là thời gian, tiền bạc người dân tiết kiệm
(Dân trí) - Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh hiệu quả chuyển đổi số phải thể hiện ở năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn và dịch vụ thuận tiện hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Ngày 9/10, tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia Việt Nam (Đông Anh, Hà Nội), Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức chương trình chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026.
Làm thế nào để những nền tảng, ứng dụng được xây dựng thực sự giúp người dân tiết kiệm thời gian, doanh nghiệp giảm chi phí là vấn đề được đặt ra tại chương trình.
Cùng với những kết quả về hạ tầng và phát triển doanh nghiệp công nghệ số, các ý kiến tập trung vào yêu cầu đánh giá hiệu quả từ quá trình sử dụng, vận hành thực tế.
Không dừng lại ở việc xây dựng thêm nền tảng
Phát biểu tại chương trình, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu của phát triển.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.
Theo Bộ trưởng, hiệu quả chuyển đổi số không thể chỉ đo bằng số lượng nền tảng hay ứng dụng được xây dựng. Kết quả phải thể hiện ở năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn, dịch vụ thuận tiện hơn và năng lực cạnh tranh được cải thiện.
Yêu cầu này đặt trọng tâm vào giá trị mà công nghệ mang lại trong quá trình sử dụng. Việc hoàn thành một ứng dụng hay đưa một nền tảng vào hoạt động mới là bước đầu; mức độ sử dụng và khả năng giải quyết công việc thực tế mới là căn cứ để đánh giá hiệu quả.
Thông tin về những kết quả thời gian qua, Bộ trưởng cho biết nền tảng phục vụ chuyển đổi số quốc gia tiếp tục được củng cố. Hành lang pháp lý, Khung kiến trúc quốc gia số và các nền tảng số dùng chung từng bước được hoàn thiện.
Đến tháng 9, mạng 5G đã phủ sóng 91,99% dân số, cáp quang đến 100% xã, phường. Cả nước hiện có 81.600 doanh nghiệp công nghệ số, với doanh thu công nghiệp công nghệ số đạt gần 3,6 triệu tỷ đồng.
Bên cạnh những kết quả này, Bộ trưởng chỉ rõ năm thách thức lớn cần tập trung giải quyết để chuyển đổi số đáp ứng yêu cầu phát triển.
Trước hết, tiến độ xây dựng dữ liệu ở một số lĩnh vực còn chậm. Các nền tảng số phát triển chưa đồng đều, trong khi hạ tầng tính toán và kết nối vẫn còn những điểm hạn chế.
Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Đây là một trong những vấn đề được Bộ trưởng nêu cùng với các hạn chế về dữ liệu, nền tảng và hạ tầng.
Đặc biệt, tình trạng thiếu nhân lực chuyên môn về chuyển đổi số còn diễn ra tại các bộ, ngành và địa phương, nhất là cấp xã. Bài toán nhân lực vì vậy được đặt ra song song với yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các điều kiện kỹ thuật.
Hà Nội thí điểm đăng ký khai sinh trực tuyến ngay tại bệnh viện.
Từ thực tế trên, Bộ trưởng đề nghị tập trung hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý; phát triển đồng bộ hạ tầng số, nền tảng số và dữ liệu dùng chung.
Việc xây dựng chính phủ số phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Cùng với đó là yêu cầu đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới, phát triển xã hội số bao trùm, nâng cao chất lượng nhân lực số và bảo đảm an toàn, an ninh mạng.
Để triển khai các nhiệm vụ này, Bộ trưởng nhấn mạnh mỗi chương trình chuyển đổi số cần được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm rõ ràng. Việc đánh giá kết quả phải dựa trên dữ liệu hoạt động thực tế.
Trong đó, mức độ sử dụng, khả năng tiết kiệm thời gian và chi phí là những căn cứ quan trọng. Đây cũng là cơ sở để xác định một chương trình có tạo ra giá trị cho người dân, doanh nghiệp hay vẫn dừng lại ở việc xây dựng thêm ứng dụng, nền tảng.
Bộ trưởng nhấn mạnh mỗi chương trình chuyển đổi số cần được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm rõ ràng.
Theo định hướng được Bộ trưởng Quân nêu, yêu cầu về hiệu quả cần gắn với từng nhiệm vụ cụ thể, thay vì chỉ được thể hiện trong mục tiêu chung của chương trình. Sản phẩm phải đi cùng trách nhiệm triển khai và kết quả có thể đánh giá trong quá trình vận hành.
Người dân được lợi gì từ chuyển đổi số?
Từ thực tiễn Hà Nội, ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội, chia sẻ cách tiếp cận lấy nhu cầu người dân làm điểm xuất phát khi xây dựng, triển khai các tiện ích số.
Theo ông Tuấn, thành phố đang hướng tới tập trung các dịch vụ, tiện ích trên một điểm tiếp cận thống nhất là ứng dụng iHanoi. Mục tiêu là giúp người dân thuận tiện hơn khi tiếp nhận thông tin, gửi phản ánh và sử dụng dịch vụ.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội.
Một ví dụ được giới thiệu tại chương trình là HanoiCheck, tiện ích trên iHanoi cho phép phụ huynh tiếp cận thông tin về thực đơn, bữa ăn và truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại trường học.
Với tiện ích này, nội dung chuyển đổi số gắn với một nhu cầu cụ thể trong đời sống: Theo dõi thông tin bữa ăn của học sinh. Những dữ liệu về thực đơn, thực phẩm được đưa lên hệ thống để phụ huynh có thể tiếp cận.
Ông Tuấn cho biết hệ thống đã kết nối gần 1,5 triệu học sinh. Trong thời gian từ ngày 1/9 đến 8/10, HanoiCheck ghi nhận 247.339 lượt truy cập.
Đối với tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị, iHanoi đã ghi nhận 263.395 phản ánh, kiến nghị. Từ hoạt động này, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đưa ra cách tính ước lượng về thời gian người dân có thể tiết kiệm khi sử dụng ứng dụng.
Tại sự kiện cũng trưng bày nhiều sản phẩm, giải pháp công nghệ.
Theo đó, nếu trước đây người dân mất khoảng hai giờ để tìm hiểu quy định, viết và gửi đơn, thao tác trên ứng dụng hiện có thể thực hiện trong khoảng 15 phút.
Mức thời gian trên là ước lượng được nêu tại chương trình, không phải kết quả đo lường mức tiết kiệm thực tế của toàn bộ phản ánh, kiến nghị. Tuy nhiên, cách so sánh này cho thấy hướng đánh giá được đặt ra: Xem xét công nghệ giúp giảm bao nhiêu thao tác, thời gian và công sức cho người sử dụng.
Từ quá trình triển khai, ông Tuấn cho rằng xây dựng nền tảng mới chỉ là bước đầu. Để chuyển đổi số tạo ra giá trị, dịch vụ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân, đi cùng quy trình vận hành và trách nhiệm rõ ràng.
Dữ liệu cũng phải được cập nhật, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả. Với những tiện ích phục vụ nhu cầu hằng ngày, đây là điều kiện để thông tin trên hệ thống có thể được sử dụng trong thực tế.
Cách tiếp cận này cũng được thể hiện qua những mô hình tại phường Việt Hưng, Hà Nội. Địa phương đã triển khai bản đồ số trên nền tảng hệ thống thông tin địa lý với 9 lớp dữ liệu trọng tâm.
Trong lĩnh vực trường học, 6/9 trường trên địa bàn triển khai mô hình căng tin thông minh. Cả 7 chợ của phường đã triển khai mô hình Chợ 4.0.
Các mô hình được đưa vào những không gian gắn với sinh hoạt thường ngày của người dân, từ trường học, chợ đến tổ dân phố. Yêu cầu đặt ra là đánh giá được hiệu quả trong quá trình vận hành, bên cạnh việc ghi nhận số lượng đơn vị tham gia.
Trẻ em Hà Nội trải nghiệm hoạt động giáo dục bằng robot.
Đáng chú ý, mô hình “Tổ dân phố số - Kết nối, đồng hành, phát triển” được xây dựng từ nhu cầu thực tế trong công việc hằng ngày. Mô hình hướng tới việc giúp thông tin đến đúng người, phản ánh được tiếp nhận đúng nơi và từng công việc có người theo dõi, phản hồi.
Ở cấp cơ sở, việc ứng dụng công nghệ vì vậy gắn với cả cách tổ chức công việc và trách nhiệm xử lý. Tiếp nhận thông tin là một khâu, còn theo dõi, phản hồi là những phần việc cần được xác định rõ trong quá trình vận hành.
Phường Việt Hưng xác định hiệu quả phải được đánh giá bằng số liệu thực tế, không đồng nhất các con số minh họa về mục tiêu tiết kiệm thời gian với kết quả đã đạt được.
Ông Ngô Hồng Khang - Chủ tịch UBND phường Bình Phước.
Ông Ngô Hồng Khang - Chủ tịch UBND phường Bình Phước cho rằng, ở cấp cơ sở, việc trang bị thiết bị thông minh hay cài đặt ứng dụng chưa đồng nghĩa với việc người dân đã có năng lực số.
Để giúp người dân vượt qua tâm lý “sợ sai, sợ khó” khi nộp hồ sơ trực tuyến hoặc thanh toán không dùng tiền mặt, chính quyền phường Bình Phước triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” cùng mô hình dân vận “Mỗi người dân là một công dân số”.
Thay vì làm thay, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng kiên trì “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, hướng dẫn từng thao tác để người dân có thể tự thực hiện.
Các đại biểu bấm nút khởi động Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10.
Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu tham quan Triển lãm Chuyển đổi số 2026, theo dõi phim tài liệu về những thành tựu nổi bật và trao đổi kinh nghiệm triển khai tại các đơn vị, địa phương. Chương trình cũng diễn ra nghi thức bấm nút khai trương Nền tảng ứng dụng chuyển đổi số cấp xã.
Ảnh: Minh Nhật, Đỗ Ngọc Lưu