Tổng Biên tập Phạm Tuấn Anh: Công nghệ không thay đổi bản chất nghề báo

(Dân trí) - Trong kỷ nguyên số, phạm vi và tốc độ lan toả nhanh chóng của tin tức càng làm nổi bật trái tim, bản lĩnh nghề nghiệp của mỗi người làm báo.

Trải qua 101 năm phát triển, báo chí Việt Nam không ngừng đổi mới để thích nghi với bối cảnh xã hội và công nghệ. Trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách báo chí được sản xuất. Phóng viên ngày nay có thể tác nghiệp nhanh hơn, xử lý nhiều định dạng nội dung hơn và tiếp cận độc giả trên nhiều nền tảng.

Nhân dịp kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, nhà báo Phạm Tuấn Anh, Tổng biên tập báo Dân trí chia sẻ góc nhìn về vai trò của người làm báo trong thời đại công nghệ, cũng như những giá trị không thể thay thế của nhà báo trước sự phát triển mạnh mẽ của AI trong kỷ nguyên số.

Giá trị báo chí không phải đưa tin nhanh nhất mà ở sự chính xác và có chiều sâu

Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội đang làm thay đổi mạnh mẽ cách thức sản xuất, lan truyền thông tin, theo ông, vai trò cốt lõi của phóng viên hiện nay có gì thay đổi so với trước đây?

- Công nghệ đã và đang làm thay đổi rất mạnh cách thức làm báo, nhưng không làm thay đổi bản chất nghề báo. Vai trò cốt lõi của phóng viên vẫn là phát hiện sự thật, kiểm chứng thông tin và kể những câu chuyện có giá trị đối với xã hội. Công nghệ chỉ là công cụ cho các mục đích, mục tiêu khác nhau của tòa soạn.

Ngày nay, mạng xã hội, các nền tảng số có thể cung cấp thông tin với tốc độ gần như tức thời, phóng viên rất khó để nắm độc quyền những thông tin nóng. Vì vậy, giá trị của phóng viên không nằm ở việc đưa tin nhanh nhất mà nằm ở việc đưa tin chính xác, đáng tin cậy, và có chiều sâu.

Trong thời đại công nghệ, phóng viên cần trở thành người thẩm định thông tin, phân tích dữ liệu, người kết nối các nguồn tin và tạo ra những sản phẩm báo chí có giá trị gia tăng. Công nghệ là công cụ hỗ trợ rất hiệu quả, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Sự phát triển của công nghệ đã cho phép việc tiếp cận thông tin dễ dàng hơn và có thể cập nhật tin tức từ xa. Nhưng khác với các đơn vị truyền thông mạng xã hội tổng hợp tin tức, vì sao phóng viên vẫn cần có mặt trực tiếp tại hiện trường, gặp gỡ nhân vật, nhân chứng, rà soát kỹ càng thông tin, thưa ông?

- Công nghệ có thể giúp phóng viên tiếp cận sự việc nhanh hơn, không nhất thiết phải có mặt tại hiện trường, nhưng rất nhiều yếu tố quan trọng chỉ có thể cảm nhận và xác nhận khi trực tiếp có mặt.

Đó là bối cảnh thực tế, những chi tiết không xuất hiện trên mạng, tâm trạng của nhân vật, phản ứng của cộng đồng, những dấu hiệu chỉ có được qua góc nhìn, sự quan sát, kinh nghiệm nghề nghiệp của phóng viên. Những thứ đó giúp phóng viên nhận diện tính xác thực của sự việc.

Việc gặp trực tiếp nhân vật, nhân chứng giúp phóng viên kiểm chứng thông tin đa chiều, tránh phụ thuộc vào các nguồn dữ liệu thứ cấp, đặc biệt trước nguy cơ những nội dung có thể đã bị cắt ghép, xuyên tạc có chủ ý. Trong bối cảnh tin giả và thông tin sai lệch ngày càng phổ biến, yêu cầu xác minh thực địa càng trở nên quan trọng hơn.

Tại Dân trí, chúng tôi đánh giá việc kiểm chứng độc lập, đa chiều, và xác thực tại hiện trường là nguyên tắc nghề nghiệp quan trọng hàng đầu. Công nghệ có thể hỗ trợ thu thập thông tin, nhưng trách nhiệm xác minh cuối cùng vẫn thuộc về phóng viên.

Bên cạnh việc trực tiếp xác minh nguồn tin và thể hiện vai trò phóng viên trong các sản phẩm báo chí, sự dấn thân của phóng viên đã mở rộng sang các hình thức khác như thế nào?

- Dù công nghệ có phát triển đến đâu, yếu tố quyết định giá trị của một tác phẩm báo chí vẫn là bản lĩnh nghề nghiệp, tinh thần dấn thân và trách nhiệm của người phóng viên đối với sự thật và cộng đồng.

Ngày nay, sự dấn thân của phóng viên không chỉ thể hiện ở việc đưa tin ở vùng sâu, vùng xa hay kịp thời có mặt tại những điểm nóng. Khái niệm “dấn thân” đã được mở rộng theo nhiều chiều cạnh mới.

Trước hết là sự dấn thân trong việc theo đuổi các đề tài điều tra, các vấn đề xã hội phức tạp, những câu chuyện liên quan đến quyền lợi của người dân và lợi ích cộng đồng. Nhiều vấn đề đòi hỏi phóng viên phải kiên trì trong thời gian dài, vượt qua áp lực và không ngừng tìm kiếm bằng chứng để làm sáng tỏ sự việc.

Trên môi trường số, sự dấn thân của phóng viên hiện đại thể hiện ở việc cần liên tục học hỏi công nghệ mới, làm chủ dữ liệu, sản xuất các sản phẩm báo chí đa phương tiện, ứng dụng lợi thế của các nền tảng truyền thông mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và khắt khe của độc giả.

Sự dấn thân ở đây thể hiện ở việc sẵn sàng chấp nhận thử nghiệm những cách thức, hình thức chuyển tải thông tin mới, không theo lối mòn mà có sự kết hợp hài hoà giữa các giá trị nguyên bản của báo chí và ứng dụng khoa học công nghệ.

Đối với Dân trí, sự dấn thân còn được thể hiện qua trách nhiệm xã hội của người làm báo. Mỗi phóng viên, biên tập viên Dân trí không chỉ là người đưa tin, phản ánh vấn đề mà còn đồng hành cùng cộng đồng, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn, kết nối nguồn lực xã hội để hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn.

Đây cũng là một trong những nét đặc trưng của báo chí hiện đại: không chỉ đưa tin mà còn tạo ra những tác động tích cực cho xã hội.

Dân trí kiên định với báo chí có trách nhiệm, góp phần tạo chuyển biến xã hội

Khi độc giả có ngày càng nhiều lựa chọn trong việc tiếp nhận thông tin, theo ông, đâu là yếu tố cốt lõi giúp báo Dân trí giữ được niềm tin và sự đồng hành của bạn đọc trong suốt thời gian qua?

- Không chỉ riêng với Dân trí, tôi cho rằng niềm tin là tài sản quý giá nhất của bất kỳ cơ quan báo chí nào. Trong bối cảnh công chúng có thể tiếp cận thông tin từ vô số nguồn khác nhau, điều giúp Dân trí duy trì được niềm tin của độc giả chính là sự kiên định với các giá trị cốt lõi: chính xác, khách quan, nhân văn và có trách nhiệm xã hội.

Chúng tôi luôn đặt yêu cầu kiểm chứng thông tin lên hàng đầu. Một thông tin có thể đến chậm hơn vài phút, nhưng phải đảm bảo độ tin cậy. Độc giả không chỉ muốn biết điều gì đang xảy ra mà còn muốn biết điều đó có đúng hay không, bản chất của nó là gì, thông tin đó có ý nghĩa gì đối với cuộc sống của họ.

Bên cạnh đó, Dân trí luôn cố gắng giữ được sự cân bằng giữa tính thời sự và giá trị nhân văn trong mỗi tác phẩm báo chí. Chúng tôi không chạy theo những xu hướng giật gân hay những nội dung chỉ nhằm thu hút sự chú ý nhất thời. Điều chúng tôi hướng tới là những sản phẩm báo chí mang lại thông tin hữu ích, góp phần giải quyết vấn đề xã hội và lan tỏa những giá trị tích cực.

Trong suốt hơn 20 năm qua kể từ khi tờ báo ra đời và phát triển, độc giả cũng nhìn thấy sự nhất quán của Dân trí trong các hoạt động thiện nguyện, các chương trình nhân ái, công tác xã hội, các chiến dịch hỗ trợ cộng đồng... Chính những hành động cụ thể đó đã giúp xây dựng mối quan hệ gắn bó và niềm tin bền vững giữa tòa soạn với bạn đọc.

Báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần tạo chuyển biến xã hội. Trong thời gian tới, báo Dân trí sẽ có những định hướng như thế nào để tiếp tục tạo ra các sản phẩm báo chí có chiều sâu, tạo tác động tích cực, thể hiện bản sắc riêng “Nhân văn - Nhân bản - Nhân ái” của mình?

- Từ nhiều năm nay, Dân trí đã định hướng tờ báo không chỉ dừng lại ở việc đưa tin nhanh mà cần phát triển báo chí giải pháp, đồng hành cùng xã hội, lan tỏa năng lượng tích cực, góp phần thúc đẩy những thay đổi tích cực trong xã hội, với mục tiêu đóng góp vào công cuộc xây dựng Tổ quốc của Đảng và nhân dân. Vì vậy, trong thời gian tới, Dân trí sẽ tiếp tục đầu tư vào các tuyến nội dung với định hướng này.

Bản sắc “Nhân văn - Nhân bản - Nhân ái” sẽ tiếp tục là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong định hướng phát triển của Dân trí. Điều đó không có nghĩa là tờ báo chỉ kể những câu chuyện cảm động hay những hoàn cảnh khó khăn, mà còn là cách tiếp cận mọi vấn đề xã hội bằng sự tôn trọng con người, đặt con người ở vị trí trung tâm của thông tin.

Chúng tôi sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh của các chương trình nhân ái, các hoạt động kết nối cộng đồng, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để nâng cao chất lượng tác phẩm báo chí.

Tuy nhiên, tôi nhấn mạnh một lần nữa công nghệ chỉ là công cụ; giá trị cốt lõi vẫn là con người, là trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

Tôi tin rằng trong thời đại công nghệ ngày càng phát triển, những giá trị nhân văn lại càng trở nên quan trọng. Đó cũng là con đường mà Dân trí lựa chọn: không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn, thông qua những sản phẩm báo chí có trách nhiệm, có chiều sâu và mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!