Từ MicroSIM đến eSIM, Apple Watch Cellular: Apple tác động thế nào đến mạng di động Việt Nam ra sao?

Từ những chiếc SIM phải cắt thủ công để lắp vào iPhone 4 cho đến eSIM được kích hoạt trực tiếp trên iPhone và Apple Watch, sự phát triển của thiết bị Apple trong hơn 15 năm qua cũng phần nào phản ánh quá trình thay đổi của hạ tầng và dịch vụ viễn thông tại Việt Nam. Mình đọc status của anh @cuhiep trên Facebook nguyên văn là: “iPhone và Apple thúc đẩy sự phát triển của mạng di động ở VN đáng kể. Nhất là thời 4G, LTE...” Nhìn lại quá trình phát triển của mạng di động tại Việt Nam thì những gì đã diễn ra có thể chứng minh được cho nhận định trên. Apple dĩ nhiên không phải nguyên nhân duy nhất tạo nên những thay đổi này. Các tiêu chuẩn viễn thông quốc tế, chính sách quản lý, sự phát triển của các hãng smartphone khác và nhu cầu thị trường đều đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, quy mô người dùng iPhone cùng cách Apple kiểm soát khá chặt trải nghiệm kết nối khiến nhiều công nghệ mới nhanh chóng trở thành những thứ các nhà mạng Việt Nam phải quan tâm. Nhìn lại từ MicroSIM, NanoSIM, eSIM đến Carrier Bundle, VoLTE, 5G hay MultiSIM trên Apple Watch, hành trình của thiết bị Apple tại Việt Nam cũng là một lát cắt thú vị về quá trình hiện đại hóa mạng di động trong nước. Apple Và Viễn Thông Việt Nam

Thời người dùng iPhone phải tự cắt SIM

Một trong những thay đổi đầu tiên mà iPhone tạo ra không liên quan đến tốc độ mạng hay một công nghệ kết nối phức tạp nào. Nó đơn giản là kích thước của chiếc SIM. Khi iPhone 4 xuất hiện năm 2010, Apple chuyển sang sử dụng MicroSIM thay cho MiniSIM phổ biến trên điện thoại lúc bấy giờ. Trong khi đó, thị trường Việt Nam chưa có sẵn nguồn MicroSIM rộng rãi để đáp ứng lượng iPhone được đưa về sử dụng. Giải pháp của nhiều người khá thủ công: cắt SIM.

SIM thông thường được cắt bớt phần nhựa xung quanh chip để vừa với khay MicroSIM của iPhone 4. Các dụng cụ cắt SIM chuyên dụng cũng dần xuất hiện tại những cửa hàng điện thoại. Tuy nhiên, việc cắt không chính xác hoặc xử lý độ dày không phù hợp có thể khiến SIM khó lắp vào máy. Nhu cầu từ những thiết bị sử dụng MicroSIM, trong đó nổi bật là iPhone 4, đã thúc đẩy các nhà mạng cung cấp phôi MicroSIM đúng chuẩn thay vì để người dùng tiếp tục cắt SIM thủ công. Đặc biệt, từ tháng 9/2010, iPhone 4 đã được VinaPhone và Viettel phân phối chính hãng tại Việt Nam. Khi nhà mạng trực tiếp bán thiết bị, việc chuẩn bị MicroSIM đúng chuẩn cũng trở thành một phần cần thiết để đảm bảo trải nghiệm liền mạch cho khách hàng ngay từ lúc mua máy. Tiếp đến là iPhone 5 ra mắt năm 2012 sử dụng NanoSIM, tiếp tục thu nhỏ diện tích so với MicroSIM. Nếu việc chuyển từ MiniSIM sang MicroSIM vẫn khiến nhiều người nghĩ đơn giản rằng chỉ cần lấy kéo hoặc dụng cụ cắt SIM là xong, NanoSIM đặt ra yêu cầu phức tạp hơn về kích thước và độ dày.

Nhìn ở góc độ người dùng, đây chỉ là chuyện đổi một chiếc SIM nhỏ hơn. Nhưng ở phía nhà mạng, mỗi tiêu chuẩn SIM mới đồng nghĩa với việc phải chuẩn bị phôi SIM, hệ thống phân phối và quy trình đổi SIM tương ứng.

MicroSIM rồi NanoSIM cũng cho thấy một đặc điểm sẽ xuất hiện nhiều lần sau đó: thay đổi trên thiết bị đầu cuối có thể tạo ra nhu cầu đủ lớn để dịch vụ phía sau phải nhanh chóng thích nghi.

eSIM: cuộc chơi chuyển từ miếng nhựa sang phần mềm

Bước ngoặt lớn hơn xuất hiện năm 2018 với iPhone XS, XS Max và XR. Thay vì tiếp tục thay đổi kích thước SIM vật lý, Apple đưa eSIM vào dòng iPhone. Thông tin thuê bao lúc này có thể được nạp vào chip tích hợp sẵn trong thiết bị thay vì bắt buộc gắn một chiếc SIM tháo rời. Sự khác biệt nhìn từ bên ngoài khá nhỏ. Người dùng có thể quét mã QR để thêm thuê bao. Nhưng phía sau thao tác đó là một thay đổi đáng kể đối với hệ thống của nhà mạng. Nhà mạng phải có khả năng cấp profile eSIM, quản lý thông tin thuê bao và hỗ trợ quá trình khởi tạo SIM từ xa. Chuyển sang eSIM vì vậy không đơn giản giống việc đặt sản xuất một loại phôi SIM nhỏ hơn.

Tháng 2/2019, Viettel bắt đầu triển khai eSIM dành cho iPhone tại Việt Nam, tiếp theo là VinaPhone và MobiFone vào tháng 3. Đến tháng 8/2019, Viettel được Apple công nhận hỗ trợ eSIM theo chuẩn cấu hình của hãng. Apple Và Viễn Thông Việt Nam Khoảng cách giữa thời điểm thế hệ iPhone XS/XR xuất hiện và lúc ba nhà mạng lớn bắt đầu cung cấp eSIM vì thế không quá dài.

ESIM đang dần ngon hơn trước đây, nhưng vì sao anh em vẫn còn ngại dùng? ESIM tại Việt Nam vẫn vướng tâm lý ngại đổi, phí chuyển đổi và quy trình phức tạp. Nhưng khi smartphone dần bỏ khay SIM khép, eSIM sẽ trở thành xu hướng tất yếu. Thực tế thì nhiều anh em đã biết đến eSIM, thậm chí có người đã dùng, đã đổi thử,... tinhte.vn

ESIM đang dần ngon hơn trước đây, nhưng vì sao anh em vẫn còn ngại dùng?

Từ một eSIM đến hai eSIM hoạt động đồng thời

Apple tiếp tục mở rộng khả năng sử dụng eSIM trên những thế hệ iPhone sau. Từ iPhone 13, máy có khả năng kích hoạt đồng thời hai eSIM. Điều này đưa eSIM từ vai trò một lựa chọn thay thế SIM vật lý trở thành một phương thức sử dụng hai thuê bao thực sự. Với người dùng, lợi ích khá rõ ràng. Một chiếc iPhone có thể duy trì hai số điện thoại mà không cần hai SIM vật lý, hoặc kết hợp thuê bao chính với eSIM data khi đi nước ngoài.

Nhưng thay đổi đáng chú ý hơn nằm ở cách chúng ta nhìn nhận chiếc SIM. Nó không còn nhất thiết là một vật thể phải lấy ra, lắp vào điện thoại. Một phần của quá trình quản lý thuê bao đã chuyển thành phần mềm.

Carrier Bundle: có mạng chưa chắc thiết bị đã hỗ trợ đầy đủ

Một thành phần ít được người dùng để ý hơn là Carrier Settings hay Carrier Bundle, tức tập hợp cấu hình nhà mạng trên iPhone. Những cấu hình này giúp iOS nhận biết và vận hành các tính năng phù hợp với từng mạng di động. Thay vì yêu cầu người dùng tự thiết lập hàng loạt thông số kết nối như APN, iPhone có thể nhận diện nhà mạng và áp dụng cấu hình tương ứng.

iPhone nhà mạng Viettel đã có thể dùng 4G ở Việt Nam Viettel thông báo Apple đã mở chức năng 4G cho các máy iPhone và iPad mua từ nhà mạng Viettel và chạy phiên bản iOS 9.3 mới nhất. Viettel cũng chính là nhà mạng đầu tiên ở VN được Apple kích hoạt tính năng 4G. Hơi tiếc là hiện tại Viettel chỉ... tinhte.vn Điều này trở nên quan trọng hơn khi mạng di động bắt đầu có thêm những tính năng như VoLTE và 5G. Việc nhà mạng đã triển khai một công nghệ trên hạ tầng chưa phải yếu tố duy nhất quyết định trải nghiệm trên iPhone; thiết bị còn cần có cấu hình tương thích để các tính năng tương ứng hoạt động đúng cách.

iPhone nhà mạng Viettel đã có thể dùng 4G ở Việt Nam

Anh em dùng Viettel đã có thể trải nghiệm 5G trên iPhone 12 Sau Mobifone thì tới lượt mạng 5G của Viettel đã có thể sử dụng trên iPhone 12. Máy mình đã lên iOS 14.5 beta 3 và khi lắp SIM Viettel thì có lựa chọn các mạng LTE cũng như 5G, dĩ nhiên là sử dụng được ở những khu vực Viettel thử nghiệm 5G. Tốc... tinhte.vn Vậy tại sao lại là Apple? Anh em thử nhìn lại giai đoạn 5G được thử nghiệm tại Việt Nam. Chỉ cần cập nhật lên phiên bản iOS hỗ trợ đúng thời điểm, những mẫu iPhone tương thích, từ máy chính hãng đến xách tay, đều có thể sử dụng 5G. Trong khi đó, nhiều mẫu Android xách tay phải chờ đến khi 5G chính thức được cung cấp dịch vụ mới bắt đầu nhận và hiển thị sóng 5G. Có thể thấy trải nghiệm mạng di động thực tế không còn được quyết định đơn thuần bởi trạm phát sóng. Nhà mạng cung cấp hạ tầng và phổ tần, modem đảm nhận kết nối vô tuyến, trong khi hệ điều hành cũng tham gia quyết định cách thiết bị khai thác kết nối đó. Với số lượng lớn thiết bị hoạt động trên mạng, cách smartphone quản lý 4G và 5G cũng ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm mà người dùng cảm nhận được từ dịch vụ của nhà mạng. Carrier Bundle vì thế là một trong những điểm thể hiện khá rõ mối liên hệ giữa nhà sản xuất thiết bị và nhà mạng. Trải nghiệm kết nối mà người dùng nhìn thấy trên màn hình là kết quả của cả hạ tầng mạng lẫn phần mềm trên thiết bị. Apple Và Viễn Thông Việt Nam

Anh em dùng Viettel đã có thể trải nghiệm 5G trên iPhone 12

Apple Watch và MultiSIM: một số điện thoại trên nhiều thiết bị

Apple Watch Series 3 ra mắt năm 2017 là thế hệ đầu tiên có phiên bản Cellular, sử dụng eSIM để kết nối trực tiếp với mạng di động mà không cần iPhone ở bên cạnh. Tuy nhiên, để trải nghiệm này hoạt động đúng như Apple thiết kế, nhà mạng không chỉ cần hỗ trợ eSIM mà còn phải triển khai MultiSIM, cho phép Apple Watch và iPhone sử dụng chung một số điện thoại. Viettel triển khai MultiSIM chỉ hơn hai năm sau Apple Watch Series 3 Đến ngày 13/12/2019, tức chỉ hơn hai năm sau khi Apple Watch Series 3 Cellular xuất hiện, Viettel đã chính thức cung cấp eSIM cho Apple Watch tại Việt Nam. Người dùng khi đó có thể nhận cuộc gọi, sử dụng dữ liệu di động và một số dịch vụ trực tiếp trên đồng hồ mà không cần mang iPhone bên cạnh, trong khi vẫn duy trì số thuê bao đang sử dụng trên điện thoại.

Đáng chú ý, Viettel mới bắt đầu cung cấp eSIM cho iPhone từ đầu năm 2019. Như vậy, trong cùng năm, nhà mạng đã đi từ việc hỗ trợ eSIM trên smartphone đến triển khai dịch vụ cho Apple Watch, một bài toán phức tạp hơn khi cùng một thuê bao phải hoạt động trên nhiều thiết bị. Đây cũng là một ví dụ khá rõ về tác động của hệ sinh thái thiết bị lên dịch vụ nhà mạng. Từ mô hình quen thuộc một SIM – một số điện thoại – một thiết bị, MultiSIM mở rộng thành một số điện thoại có thể sử dụng trên nhiều thiết bị, đáp ứng cách Apple xây dựng trải nghiệm giữa iPhone và Apple Watch.

VoLTE và bài toán rời khỏi mạng 2G

Trước đây, một smartphone có kết nối 4G vẫn có thể phải chuyển xuống mạng thế hệ cũ khi thực hiện cuộc gọi thoại. VoLTE đưa cuộc gọi thoại lên hạ tầng LTE, giúp giảm sự phụ thuộc vào mạng 2G/3G. Điều này càng đáng chú ý khi Việt Nam bước vào quá trình tắt mạng 2G nhằm giải phóng tài nguyên tần số cho những công nghệ mới hơn. Tuy nhiên, cần tách biệt hai câu chuyện. Apple không phải đơn vị quyết định Việt Nam tắt 2G và quá trình hiện đại hóa mạng viễn thông rõ ràng lớn hơn rất nhiều so với một hãng điện thoại. Nhưng việc những thiết bị phổ biến như iPhone hỗ trợ VoLTE tạo ra một hệ sinh thái thiết bị đầu cuối phù hợp hơn với quá trình chuyển đổi. Nhà mạng có thể nâng cấp hạ tầng, nhưng việc loại bỏ công nghệ cũ chỉ thuận lợi khi thiết bị của người dùng cũng hỗ trợ công nghệ thay thế.

Từ chiếc SIM bị cắt bằng kéo đến một thuê bao hoàn toàn số

Nhìn lại hơn một thập kỷ, từ việc phải cắt SIM cho iPhone 4 đến NanoSIM, eSIM và MultiSIM trên Apple Watch, mỗi thay đổi trên thiết bị Apple đều ít nhiều kéo theo sự thích ứng từ các nhà mạng Việt Nam. Apple không phải yếu tố duy nhất thúc đẩy hạ tầng viễn thông phát triển, nhưng với lượng người dùng lớn và cách kiểm soát chặt trải nghiệm kết nối, hãng đã trở thành một tác nhân đáng chú ý trong quá trình đưa nhiều công nghệ mạng mới đến gần người dùng Việt Nam.

Vì vậy, nếu quay lại nhận định “iPhone và Apple thúc đẩy sự phát triển của mạng di động ở Việt Nam đáng kể”, mình cho rằng điều này có cơ sở. Apple không tạo ra 4G, 5G hay quyết định lộ trình phát triển mạng tại Việt Nam, nhưng sức ảnh hưởng của iPhone cùng cách hãng kiểm soát chặt trải nghiệm kết nối đã tạo thêm động lực để các nhà mạng nhanh chóng hỗ trợ những công nghệ mới. Từ chuyện cắt SIM cho iPhone 4 đến eSIM, 5G hay MultiSIM trên Apple Watch, tác động đó có thể nhìn thấy khá rõ qua từng giai đoạn phát triển của mạng di động Việt Nam.