Việt Nam - Australia ươm mầm hạt giống cho công nghệ chiến lược
(Dân trí) - Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia - Việt Nam đang hình thành mạng lưới nghiên cứu về 5G/6G, AI, lượng tử, an ninh mạng…, mở ra nhiều cơ hội cho nhà khoa học trẻ.
Ngày 11/6/2025, Trung tâm Công nghệ chiến lược Australia - Việt Nam (AVSTC) chính thức được khai trương tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) với mục tiêu thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển các công nghệ chiến lược giữa hai quốc gia.
Trung tâm được hình thành từ sáng kiến hợp tác giữa Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, do PTIT và Đại học Công nghệ Sydney (UTS) phối hợp triển khai. Tập đoàn công nghệ Nokia tham gia với vai trò đối tác sáng lập từ phía doanh nghiệp.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Trung tâm Công nghệ chiến lược Australia - Việt Nam, PGS.TS Đặng Thế Ngọc - Phó trưởng khoa phụ trách khoa Viễn thông, Giám đốc nghiên cứu trung tâm và TS Nguyễn Việt Hưng, Phó Trưởng phòng Quản lý Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế, Giám đốc vận hành trung tâm cho biết, thông qua sự phối hợp giữa Việt Nam - Australia và các hoạt động tại AVSTC, Trung tâm đã trở thành đầu mối kết nối các nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước trong nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ mới.
Cầu nối công nghệ Việt Nam - Australia
Thưa TS Nguyễn Việt Hưng, trong bối cảnh hợp tác khoa học, công nghệ giữa Việt Nam và Australia ngày càng được mở rộng, Trung tâm Công nghệ chiến lược Australia - Việt Nam được định vị như thế nào trong mối quan hệ hợp tác này?
- TS Nguyễn Việt Hưng: Ngay từ khi được thành lập, Trung tâm được xác định là một đầu mối công nghệ (hub) chiến lược giữa Việt Nam và Australia. Vai trò chính của Trung tâm là tạo cầu nối để các nhóm nghiên cứu, chuyên gia, trường đại học và doanh nghiệp hai nước cùng trao đổi tri thức, phát triển công nghệ và triển khai các dự án nghiên cứu chung.
Các hoạt động không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật mà còn hướng tới hình thành sản phẩm mẫu, giải pháp công nghệ và khả năng chuyển giao thành quả nghiên cứu cho doanh nghiệp.
TS Nguyễn Việt Hưng cho biết, các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế thường xuyên có các buổi hội thảo, tọa đàm tại AVSTC, qua đó mở rộng trao đổi chuyên môn và cơ hội hợp tác công nghệ giữa các nhóm nghiên cứu (Ảnh: Minh Nhật).
Các trường đại học và nhà khoa học có thế mạnh về nghiên cứu, trong khi đó doanh nghiệp nắm giữ hạ tầng, công nghệ nền tảng và hiểu nhu cầu của thị trường. Sự đồng hành của Nokia trong vai trò đối tác chính giúp Trung tâm có thêm hạ tầng, công cụ và môi trường thực nghiệm để các nhóm phát triển ứng dụng trên nền tảng công nghệ mới.
Với vai trò là đối tác sáng lập từ phía doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ Nokia đang hỗ trợ Trung tâm như thế nào trong việc thử nghiệm và phát triển các ứng dụng công nghệ mới?
- TS Nguyễn Việt Hưng: Hiện Nokia đang triển khai một hệ thống mạng 5G riêng (Private 5G) tại Trung tâm, phục vụ nghiên cứu và phát triển ứng dụng dựa trên công nghệ mới này.
Khác với mạng 5G đang được sử dụng rộng rãi, được xây dựng để phục vụ số lượng lớn thuê bao trên một phạm vi rộng thì mạng 5G riêng được thiết kế cho một khu vực, tổ chức có nhu cầu chuyên biệt, chẳng hạn nhà máy, cảng biển, khu công nghiệp, hầm mỏ, cơ sở nghiên cứu…
Do được xây dựng để phục vụ một phạm vi xác định, mạng riêng cho phép đơn vị sử dụng chủ động hơn trong việc thiết kế vùng phủ, phân bổ tài nguyên, quản lý dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin.
Private 5G do Nokia hỗ trợ triển khai tại Trung tâm phục vụ thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới (Ảnh: Minh Nhật).
Nokia đã hỗ trợ xây dựng, lắp đặt hệ thống phần cứng, phần mềm tại Trung tâm. Trên nền tảng đó, các nhóm nghiên cứu có thể tiếp cận công nghệ, thử nghiệm giải pháp và xây dựng những sản phẩm mẫu phù hợp với từng bài toán cụ thể.
Hợp tác cùng ươm hạt giống công nghệ
Thưa TS Nguyễn Việt Hưng, các hoạt động kết nối cụ thể của Trung tâm đang được tổ chức như thế nào?
- TS Nguyễn Việt Hưng: Sau hơn 1 năm đi vào hoạt động, AVSTC đã trở thành không gian trao đổi tri thức thông qua các hội thảo, tọa đàm và các chương trình chuyên môn, nơi các nhà khoa học, nhóm nghiên cứu, sinh viên trong nước có thể tiếp cận những hướng nghiên cứu mới và trực tiếp trao đổi với chuyên gia nước ngoài, đặc biệt là chuyên gia đến từ Australia.
Trung tâm Công nghệ Chiến lược Úc - Việt Nam đóng vai trò kết nối các nhóm nghiên cứu Việt Nam với các đơn vị đào tạo, doanh nghiệp Australia, triển khai nghiên cứu chung và phát triển sản phẩm công nghệ hướng tới ứng dụng thực tế (Ảnh: AVSTC).
Có thể kể đến các tọa đàm về 5G và an ninh mạng do PTIT, UTS và Nokia đồng tổ chức, thu hút đông đảo kỹ sư, sinh viên và chuyên gia; Trường hè Nghiên cứu "Công nghệ tiên tiến vì Tương lai kết nối" với hơn 200 đại biểu, các giáo sư, chuyên gia từ Nokia, Đại học Deakin, UTS và Đại học Luxembourg cùng trao đổi về 5G/6G, AI, an ninh mạng, công nghệ lượng tử và hạ tầng số bền vững.
Từ những kết nối ban đầu, Trung tâm hướng các nhóm nghiên cứu đến việc hình thành đề xuất chung, triển khai dự án và cùng phát triển kết quả nghiên cứu giữa hai quốc gia.
AVSTC cũng từng bước mở rộng mạng lưới tới các nhà khoa học đến từ nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu quốc tế, kết nối các đơn vị đào tạo, nghiên cứu với đối tác trong các lĩnh vực như 5G/6G, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, IoT và các công nghệ chiến lược khác.
Thưa PGS.TS Đặng Thế Ngọc, bên cạnh việc tổ chức các hoạt động trao đổi chuyên môn và kết nối các đơn vị, Trung tâm đã có chương trình nghiên cứu cụ thể nào? Chương trình này được triển khai theo cơ chế nào và hướng tới những kết quả gì?
- PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Một trong những kết quả nổi bật trong giai đoạn đầu là chương trình hỗ trợ các đề tài nghiên cứu hạt giống về các công nghệ chiến lược. Từ hơn 200 hồ sơ và gần 30 đề xuất nghiên cứu, 8 đề tài "hạt giống" đã được lựa chọn, mỗi đề tài nhận mức hỗ trợ 15.000 AUD từ UTS, với nguồn tài trợ của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia.
Các đề tài được triển khai tại nhiều trường đại học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp ở Việt Nam như Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Đại học Bách khoa Hà Nội, VinUniversity, trường Đại học Văn Lang, trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) và doanh nghiệp công nghệ.
Các đề tài này tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như mạng 5G/6G, truyền thông lượng tử, trí tuệ nhân tạo, IoT, blockchain, an ninh mạng và truyền thông tích hợp cảm biến.
Theo PGS.TS Đặng Thế Ngọc, 8 đề tài “hạt giống” tập trung vào các lĩnh vực công nghệ mới 5G/6G, AI, IoT, truyền thông lượng tử và truyền thông tích hợp cảm biến, hướng tới phát triển sản phẩm và chuyển giao cho doanh nghiệp (Ảnh: Minh Nhật).
Điểm quan trọng của chương trình là mỗi nhóm nghiên cứu phía Việt Nam đều phải có đối tác là trường đại học, doanh nghiệp hoặc tổ chức nghiên cứu của Australia. Cơ chế này giúp sự phối hợp giữa hai bên được hình thành ngay từ khi xây dựng đề xuất, xác định phương pháp nghiên cứu đến quá trình triển khai và đánh giá kết quả, tạo ra các sản phẩm có ứng dụng vào thực tế.
Các đề tài hạt giống được kỳ vọng tạo ra những kết quả nghiên cứu ban đầu, làm cơ sở để các nhóm tiếp tục hoàn thiện công nghệ, phát triển sản phẩm và chuyển giao kết quả cho doanh nghiệp trong các giai đoạn tiếp theo.
Tạo cơ hội cho nhà khoa học trẻ
Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia - Việt Nam đang tạo ra những cơ hội nào cho sinh viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học trẻ?
- PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Một mục tiêu quan trọng của Trung tâm là giúp các nhà khoa học trẻ có thể tham gia những dự án có khả năng ứng dụng và xây dựng mạng lưới hợp tác lâu dài giữa Việt Nam, Australia và các đối tác quốc tế.
AVSTC đang triển khai các chương trình tài trợ và miễn học phí cho học viên cao học, nghiên cứu sinh toàn thời gian.
Gần đây nhất, Trung tâm và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đang đồng tài trợ cho nghiên cứu sinh toàn thời gian trong các lĩnh vực khoa học máy tính, kỹ thuật điện, viễn thông…, miễn toàn bộ học phí và hỗ trợ 20 triệu đồng/tháng để nghiên cứu sinh có điều kiện tập trung vào nghiên cứu.
Trong thời gian đó, nghiên cứu sinh được đào tạo bởi các giảng viên, nhà khoa học từ PTIT và UTS; được làm việc tại cả Việt Nam và Australia.
Các chương trình học bổng và hỗ trợ nghiên cứu có sự phối hợp giữa Việt Nam – Australia sẽ tạo điều kiện để nhà khoa học trẻ yên tâm phát triển các dự án lâu dài (Ảnh: Minh Nhật)
Sau khi tốt nghiệp tiến sĩ, các nhà nghiên cứu trẻ có thể tiếp tục tham gia chương trình sau tiến sĩ với mức hỗ trợ cao hơn nhằm thu hút các nhà khoa học trẻ về Việt Nam tiếp tục nghiên cứu và phát triển.
Bên cạnh đó, Trung tâm cũng dành sự quan tâm riêng cho việc thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực công nghệ. Trong giai đoạn đầu, Trung tâm đã trao 19 giải thưởng cho các nhà khoa học nữ, qua đó khuyến khích phụ nữ tiếp tục theo đuổi các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Trên nền tảng những kết quả đã đạt được, Trung tâm kỳ vọng tạo ra những kết quả cụ thể nào cho hệ sinh thái nghiên cứu và công nghệ của hai nước trong giai đoạn tiếp theo?
- PGS.TS Đặng Thế Ngọc: Giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung vào 5G/6G, AI, an ninh mạng, bán dẫn, điện toán lượng tử và các công nghệ chiến lược khác. Mục tiêu là đưa kết quả từ phòng thí nghiệm ra giải các bài toán thực tế, đặc biệt trong y tế từ xa, giáo dục vùng sâu vùng xa, hỗ trợ người khuyết tật và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời tư vấn, xây dựng chính sách về 5G/6G, AI, dữ liệu và an ninh mạng phục vụ nhu cầu phát triển của Việt Nam.
Các chương trình học bổng và hỗ trợ nghiên cứu "hạt giống" sẽ tiếp tục được triển khai, ưu tiên các nhóm nghiên cứu trẻ và liên ngành; đồng thời tăng cường đào tạo, trao đổi học thuật và phát triển năng lực nghiên cứu thông qua các trường hè, hội thảo, tọa đàm chuyên môn, các chương trình trao đổi ngắn hạn…
Các sản phẩm mẫu được phát triển từ hoạt động nghiên cứu, hướng tới thử nghiệm trong thực tế, hoàn thiện công nghệ và từng bước chuyển giao cho doanh nghiệp (Ảnh: Minh Nhật).
Về hợp tác với doanh nghiệp, Trung tâm tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa các nhóm nghiên cứu và đối tác công nghiệp của hai nước, trong đó có Nokia, VNPT, Viettel, FPT, Vingroup/VinUni tại Việt Nam và Optus, Telstra, Ripper Corp, YooTek tại Australia.
Thông qua mạng lưới này, các kết quả nghiên cứu có điều kiện được kiểm chứng theo nhu cầu thực tế, phát triển thành giải pháp ứng dụng và từng bước chuyển giao cho doanh nghiệp; kết nối nhà khoa học Việt Nam với các chuyên gia, doanh nghiệp quốc tế.
- Xin cảm ơn chia sẻ của PGS.TS Đặng Thế Ngọc và TS Nguyễn Việt Hưng!
Ảnh: Minh Nhật