'Việt Nam thuộc nhóm thăng hạng Chỉ số GII nhanh nhất'
Theo báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam đứng thứ 43 trong 139 quốc gia, nền kinh tế. Từ năm 2016 đến nay, thứ hạng của Việt Nam tăng 16 bậc.
Trong buổi công bố báo cáo ở Geneva hôm 29/9, Tổng giám đốc WIPO Darren Tang nhận định, Việt Nam, cùng Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines, Morocco và Indonesia, thuộc nhóm các nền kinh tế "thăng hạng nhanh nhất" kể từ năm 2013.
Báo cáo cũng chỉ ra, Trung Quốc đứng thứ 10 là nền kinh tế thu nhập trung bình xếp hạng cao nhất, trong khi Ấn Độ, Việt Nam, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines, Ma-rốc và Indonesia "thăng hạng nhiều nhất trong nhóm thu nhập trung bình".
"Trong số 21 nền kinh tế có kết quả đổi mới sáng tạo vượt trội so với trình độ phát triển của mình, Ấn Độ và Việt Nam dẫn đầu nhóm này trong 16 năm liên tiếp", báo cáo ghi nhận.
Theo chuyên gia phân tích Roger Zamora của WIPO, kết quả đổi mới sáng tạo không phải lúc nào cũng gắn liền với mức thu nhập cao. Điều này thể hiện rõ ở Ấn Độ và Việt Nam, "hai quốc gia có kết quả đổi mới sáng tạo vượt trội kỳ vọng trong thời gian dài nhất".
Chuyên gia kinh tế WIPO Lorena Rivera Leon cho rằng, yếu tố giúp Việt Nam có được kết quả này là ngành sản xuất có mức độ hội nhập cao vào chuỗi giá trị toàn cầu. "Việt Nam có ngành sản xuất rất mạnh mẽ", bà nói.
Trên thực tế, kết quả GII phản ánh rõ vai trò của khu vực sản xuất và công nghệ cao. Năm nay, xuất khẩu công nghệ cao và sản phẩm sáng tạo của Việt Nam tiếp tục đứng đầu thế giới. Tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao đứng thứ ba, số lượt tải ứng dụng di động do Việt Nam phát triển đứng thứ năm, trong khi đó, tốc độ tăng năng suất lao động đứng thứ sáu.
Ở góc độ quản trị và điều hành, bà Shengyu Qin, cố vấn cao cấp WIPO nhìn nhận "Việt Nam đã thành lập các Tổ công tác GII quốc gia trong nhiều năm qua".
Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, thứ hạng đổi mới sáng tạo gắn với sự thay đổi trong cách tiếp cận của Việt Nam. Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giờ đây được "đặt vào vị trí trung tâm", giữ vai trò trọng yếu trong mô hình phát triển kinh tế - xã hội.
Từ cách tiếp cận đó, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đưa ra các phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp để gắn khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo với phát triển kinh tế. Việt Nam đã xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý, thể chế, tạo nền tảng để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự là động lực chính cho phát triển kinh tế - xã hội.
Một thay đổi khác là cách phân bổ và sử dụng nguồn lực. Việt Nam ưu tiên ngân sách cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là nghiên cứu phát triển, khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho lĩnh vực này, thu hút các dự án mới về công nghệ cao và công nghệ chiến lược.
Cách quản lý chuyển từ "nặng về đầu vào" sang "kết quả đầu ra". Việt Nam cũng "đi ngay, đi nhanh" vào những vấn đề cốt lõi và lâu dài như công nghệ chiến lược, công nghệ cao và những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lớn đối với phát triển đất nước.
Bộ trưởng cho rằng, mức tăng hai bậc ở nhóm "đầu ra đổi mới sáng tạo" cho thấy, những thay đổi về thể chế, nguồn lực và phương thức quản lý đã bước đầu chuyển hóa thành kết quả.
Trong giai đoạn tới, Việt Nam đặt mục tiêu top 40 GII năm 2030 và top 30 năm 2045. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, để đạt mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng đầu tư cho nghiên cứu phát triển và thu hút các tập đoàn nước ngoài xây dựng trung tâm R&D, mở rộng đầu tư vào công nghệ cao, công nghệ chiến lược.
Chất lượng nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và mối quan hệ hợp tác viện - trường - doanh nghiệp cũng cần cải thiện. Một biện pháp khác là thu hút nguồn vốn đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo, nhất là cho các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa trên công nghệ; hình thành các cụm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận và làm chủ công nghệ.
GII năm nay xếp hạng năng lực đổi mới sáng tạo, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu của từng nền kinh tế, đồng thời giới thiệu 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới. Đây là công cụ uy tín, đánh giá thông qua 79 chỉ số thành phần, phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo, mức độ phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ của mỗi quốc gia, đồng thời giúp chỉ ra điểm mạnh và hạn chế trong quá trình phát triển.
Từ năm 2017, Việt Nam sử dụng GII như công cụ quản lý, phân công từng bộ ngành phụ trách các chỉ số cụ thể. Cách làm này tạo nên mô hình phối hợp liên ngành mà nhiều nước quan tâm. Theo kết quả khảo sát năm 2025-2026 của WIPO, có 93 quốc gia thành viên sử dụng kết quả GII trong xây dựng các chiến lược, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trọng Đạt