Windows 11 bị tố dùng AI làm chậm máy tính, nhưng sự thật không như đồn đại

Một ảnh chụp màn hình trang Settings > Privacy & security > Text and image generation trên Windows 11 đang lan truyền chóng mặt, thu về hàng triệu lượt xem trên mạng xã hội. Trang này liệt kê hàng loạt ứng dụng như Notepad, Photos, Snipping Tool, Outlook... dưới mục quyền sử dụng AI trên thiết bị (on-device AI), khiến nhiều người dùng hiểu lầm rằng Windows đang âm thầm chạy AI nền và ngốn tài nguyên hệ thống.

Một số tài khoản còn lợi dụng làn sóng này để quảng cáo dịch vụ "tối ưu Windows", với cáo buộc rằng Microsoft đang làm giảm hiệu năng chơi game vì chạy AI mà không xin phép người dùng.

Sự thật đằng sau tấm ảnh viral

Điều trớ trêu là chính những ảnh chụp màn hình gây hoang mang đó lại cho thấy không có gì đáng lo. Chỉ cần kéo xuống mục Recent activity, người dùng sẽ thấy con số "zero" requests, tức chưa từng có yêu cầu xử lý AI nào được thực hiện. Nếu tính năng Text generation ghi nhận 0 yêu cầu, thì không có cách nào nó có thể đang chiếm dụng RAM của máy. Theo tài liệu chính thức của Microsoft, trang này được tạo ra để "hiển thị các ứng dụng gần đây đã sử dụng mô hình AI tạo sinh trên thiết bị do Windows cung cấp", đồng thời cho phép người dùng "chọn ứng dụng nào được phép sử dụng công nghệ AI tạo sinh". Nói cách khác, đây chỉ là danh sách các ứng dụng có quyền sử dụng AI, không đồng nghĩa với việc chúng đang thực sự chạy AI.

Yếu tố quan trọng nhất mà các bài đăng lan truyền cố tình bỏ qua là cụm từ "on-device" (trên thiết bị). Microsoft mô tả tính năng này chạy trên NPU của máy Copilot+ PC, loại chip chuyên xử lý tác vụ AI mà hãng yêu cầu đạt tối thiểu 40 TOPS trở lên. Điều này có nghĩa là việc tạo văn bản hay hình ảnh bằng AI, nếu có diễn ra, sẽ không đi qua CPU, GPU hay RAM thông thường của máy. Đáng chú ý, không phải mọi tính năng AI của Windows đều bị giới hạn trên phần cứng Copilot+ nữa, khi Phi Silica hiện đã chạy được trên một số GPU NVIDIA và AMD, nhưng đó là câu chuyện khác.

Đích thân tác giả bài viết trên Windows Latest đã thử nghiệm trên máy không có Copilot+ PC, không có NPU. Sau khi bật rồi tắt tính năng này và theo dõi mức sử dụng RAM, kết quả không có bất kỳ thay đổi nào. Nếu AI thực sự chạy nền liên tục, số lượng yêu cầu (requests) phải tăng dần theo thời gian, nhưng con số "0 requests" lại phủ nhận hoàn toàn giả thuyết rằng có thứ gì đó đang ngốn tài nguyên trong nền.

Một tài khoản có tên ParagonTweaks từng đăng bài khẳng định "Windows đang dùng AI để giảm hiệu năng PC khi chơi game và livestream", nhằm dẫn dụ người dùng mua công cụ tinh chỉnh trả phí, bài đăng này đã đạt 4 triệu lượt xem.

Vì sao thông tin sai lệch dễ lan truyền

Microsoft không hoàn toàn vô can trong việc để xảy ra hiểu lầm này. Vấn đề nằm ở cách đặt tên tính năng: "Text and image generation" nghe như thể Windows đang tạo văn bản và hình ảnh khắp hệ thống, trong khi danh sách ứng dụng hiển thị lại toàn những cái tên quen thuộc như Notepad, Photos, Outlook, khiến người dùng dễ suy diễn rằng chúng đang hoạt động. Trang cài đặt này cũng không làm rõ ngay từ đầu rằng đây chỉ là danh sách phân quyền gắn với một tính năng phần cứng mà phần lớn máy tính không thể sử dụng. Mục Recent activity, nơi duy nhất trả lời được câu hỏi thực sự có đang chạy AI hay không, lại mặc định bị thu gọn ở cuối trang. Thêm vào đó, toàn bộ tính năng này được bật sẵn theo mặc định thay vì hỏi xin phép người dùng khi có ứng dụng lần đầu yêu cầu sử dụng, giống như cách Windows vẫn làm với quyền truy cập micro.