AI đang thay đổi cách làm báo
Phát biểu trên Diễn đàn AI do Hiệp hội các Nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) tổ chức ngày 14/8, tại Hà Nội, ông Kah Whye Lee, Giám đốc khu vực châu Á của WAN-IFRA, đánh giá, AI từng được xem là một xu hướng nhất thời, nhưng nay ngày càng được các tòa soạn đầu tư nghiêm túc. Công nghệ này khiến việc truyền thông thực hiện với "tốc độ chưa từng có", buộc các mô hình truyền thống về sản xuất, phân phối và kiếm tiền từ nội dung phải được đánh giá lại.
Đồng quan điểm, Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh nhận định: "Giai đoạn thử nghiệm AI đã hết". Ông dẫn chứng, 8 tác phẩm sử dụng AI đã tham dự giải Pulitzer 2026, 5 trong số đó đoạt giải. Điều này cho thấy "việc sử dụng AI trong các hoạt động báo chí đã trở nên rất thông thường".
Jun Zhang, Giám đốc Công nghệ South China Morning Post (SCMP, Trung Quốc), cho rằng ngành tin tức đang đứng trước "một bước ngoặt" khi độc giả dành ít thời gian hơn cho các trang báo, trong khi lại sử dụng nhiều thời gian cho mạng xã hội và AI.
Theo ông, phần lớn độc giả của báo chí đã hơn 45 tuổi, trong khi thế hệ mới có cách tiếp nhận tin tức khác, thậm chí không đọc tin trên website hay ứng dụng. Nếu xu hướng này không đảo ngược, "nhiều tờ báo sẽ biến mất trong ba đến năm năm tới", ông dự đoán. Vì vậy, theo ông Zhang, AI cần được dùng để tái tạo ngành tin tức, thay đổi cách đưa nội dung đến độc giả.
Trên thực tế, SCMP đang phát triển công cụ tìm kiếm AI ngay trên website, giúp người dùng nhanh chóng hiểu các kết quả tìm kiếm. Tòa soạn cũng xây dựng hệ thống AI tự động chuyển định dạng bài viết, sau đó phân phối lên các nền tảng mạng xã hội vào thời điểm thích hợp. Quy trình tự động nhưng vẫn có bước kiểm duyệt của con người.
Tại Singapore, The Straits Times cũng đưa AI vào nhiều hoạt động của tòa soạn. Bà E-von Yeung, biên tập viên về AI và đổi mới sáng tạo của báo cho biết, The Straits Time đã thành lập một Hội đồng AI với thành viên từ nhiều bộ phận, cùng quyết định về công cụ và chiến lược ứng dụng công nghệ, giúp đẩy nhanh tốc độ triển khai thực tế.
Kết quả, AI đã được The Straits Times ứng dụng cho nhiều công việc như tối ưu tìm kiếm, phân tích nhu cầu độc giả, tóm tắt, dịch thuật, gợi ý tiêu đề và kiểm tra thông tin. Các mô hình AI cũng được tích hợp trực tiếp vào hệ thống CMS.
Ở Việt Nam, AI cũng được đưa vào các công đoạn khác nhau của quy trình làm báo. "Chúng tôi sử dụng Gemini cho nghiên cứu, phân tích dữ liệu, cấu trúc câu chuyện và xây dựng câu hỏi phỏng vấn", ông Nguyễn Quốc Huy, Trưởng phòng Công nghệ & Kỹ thuật Đài Truyền hình TP HCM (HTV), nói.
Trong tác nghiệp hiện trường, AI chuyển giọng nói thành văn bản theo thời gian thực, hỗ trợ lọc nhiễu và ổn định hình ảnh khi phát sóng trực tiếp. Ở khâu hậu kỳ, công nghệ này được dùng để biên tập video, tạo phụ đề, giọng đọc và đồ họa. Các công cụ AI cũng hỗ trợ tối ưu tiêu đề, từ khóa, mô tả và phân tích mức độ tương tác khi nội dung được phân phối.
Tại VnExpress - tờ báo tiếng Việt nhiều người đọc nhất, AI được sử dụng theo một hướng khác: rút ngắn quá trình tạo sản phẩm. Giám đốc sản phẩm VnExpress Đặng Tiến Ngọc cho biết, nhóm của ông sử dụng Vibe Coding, mô tả yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên để AI viết mã và tạo sản phẩm.
Một công cụ tính nồng độ cồn trên mặt báo đã được phát triển theo cách này, chỉ trong thời gian ngắn. Theo ông Ngọc, thay vì lần lượt đi qua các bước thiết kế, chuyển giao cho đội kỹ thuật, lập trình rồi kiểm thử, với AI, người làm sản phẩm có thể nhanh chóng tạo một phiên bản thử nghiệm để "sờ nắm" và đánh giá. Thậm chí, "không cần biết code để bắt đầu".
Vibe Coding phù hợp với các sản phẩm nhỏ, vòng đời ngắn như công cụ tính toán, tra cứu, dữ liệu tĩnh hoặc giao diện hiển thị dữ liệu. Với sản phẩm phức tạp, cách làm này giúp định hình ý tưởng và kiểm chứng nhu cầu người dùng trước khi phát triển chính thức.
Báo cáo Xu hướng Báo chí Thế giới 2025 của WAN-IFRA cho thấy AI, dữ liệu và tự động hóa là những ưu tiên hàng đầu của các cơ quan truyền thông toàn cầu. Tuy nhiên, Giám đốc khu vực châu Á của WAN-IFRA lưu ý công nghệ này chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai nhanh chóng, đi cùng với việc nhận diện, kiểm soát những rủi ro, thách thức.
Trọng Đạt