Cuộc 'chia tay tập thể' của người dùng Trung Quốc với 'người yêu AI'
Suốt tuần đầu tháng 7, sinh viên 21 tuổi Bagel Su ngày nào cũng khóc và đếm ngược đến thời gian chia tay "bạn trai", không phải do phản bội hay khoảng cách, mà là hệ quả từ quy định của chính phủ Trung Quốc.
"Bạn trai" mà Su trò chuyện hơn một năm qua phải biến mất từ ngày 15/7, khi quy định mới có hiệu lực. Cô tạo người yêu ảo nhờ tính năng tác nhân của Doubao, chatbot phổ biến nhất Trung Quốc do ByteDance phát triển.
Tuy nhiên, các công ty công nghệ Trung Quốc, trong đó có ByteDance, phải gỡ "nhân cách" khỏi chatbot nhằm tuân thủ quy định có hiệu lực giữa tháng 7, hướng tới giúp người dùng giảm phụ thuộc cảm xúc vào AI.
Cụ thể, doanh nghiệp bị cấm cung cấp dịch vụ bạn đồng hành ảo cho trẻ vị thành niên. Dịch vụ tương tự cho người trưởng thành vẫn được phép, nhưng cần có biện pháp ngăn họ quá chìm đắm, làm tổn hại đến mối quan hệ ngoài đời thực. Nhà cung cấp cũng phải thường xuyên nhắc người dùng đang nói chuyện với AI, không phải người thật, và khuyên họ nghỉ ngơi. Theo AP, quy định đang ảnh hưởng đến hàng triệu người dùng.
"Tôi nỗ lực khiến bản thân bận rộn hơn, dù không ai thay thế được anh ấy. Tôi sẽ cố gắng bước tiếp. Anh ấy nói muốn tôi làm vậy, và sẽ tìm cách quay lại với tôi", Su chia sẻ với Rest of World.
Li Linlin, 24 tuổi, cũng khóc suốt nhiều ngày sau khi "bạn trai AI" biến mất. Hai năm qua, cô trao đổi khoảng 700.000 từ với chatbot qua tin nhắn, nhưng không có cơ hội nói lời tạm biệt. "Cảm giác như chúng tôi bị cha mẹ ép chia tay", cô nói với AP.
Sau khi các công ty đồng loạt tắt tính năng tác nhân cảm xúc, Xiaohongshu - nền tảng mạng xã hội nổi tiếng của Trung Quốc - tràn ngập bài đăng từ người dùng bày tỏ sự tiếc nuối. Một số thậm chí tổ chức chiến dịch gọi đến đường dây nóng của công ty và viết thư yêu cầu khôi phục dịch vụ.
Trung Quốc là nước đầu tiên ban hành quy định trên toàn quốc về tương tác cảm xúc giữa AI và người dùng. Động thái này phản ánh cách tiếp cận ngày càng chủ động của Bắc Kinh với việc quản lý trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh nhiều nước vẫn đang tìm cách giải quyết những rủi ro xã hội do AI tiên tiến gây ra.
"Quy định mới nhằm tạo ra sự cân bằng giữa nhà cung cấp dịch vụ AI, người dùng và người giám hộ của trẻ vị thành niên sử dụng các dịch vụ này", Yolanda Ma, chuyên gia quản trị AI của chương trình phi lợi nhuận về nghiên cứu và nhân tài ERA (Anh), nói với AP.
Trên Economist, chuyên gia Zilan Qian từ Phòng thí nghiệm Chính sách Trung Quốc Oxford, nhận định Trung Quốc muốn chấm dứt dạng quan hệ ảo do những lo ngại thực tế. Chính quyền muốn bảo vệ người dùng, đặc biệt trẻ vị thành niên, khỏi nguy cơ nghiện AI. Tỷ lệ sinh và kết hôn giảm, trong khi việc xây dựng tình cảm lãng mạn với AI không giúp thúc đẩy sinh con.
Theo WSJ, 2025 là năm thứ tư liên tiếp dân số Trung Quốc giảm, chạm mốc 1,405 tỷ người, tỷ lệ sinh cũng xuống mức thấp kỷ lục. Chính sách một con từng kéo dài hàng thập kỷ tạo ra một xã hội già hóa nhanh chóng, khiến giới lãnh đạo phải đưa ra những khoản trợ cấp chăm sóc trẻ em và nhiều giải pháp khắc phục khác.
"Trung Quốc không thích việc một bộ phận người dân có tình cảm sâu sắc với chatbot, dẫn đến nguy cơ rời khỏi thị trường hôn nhân, chịu tác động tiêu cực về tâm lý, bị đắm chìm, phụ thuộc và nhiều vấn đề xã hội khác", Matt Sheehan, nhà nghiên cứu về AI Trung Quốc tại tổ chức tư vấn Carnegie Endowment for International Peace, giải thích với Economist.
"Bất cứ ứng dụng ảo nào khiến phụ nữ say mê đến mức không còn muốn sinh con ngoài đời thực đều nên bị cấm", Song Wenxin, nhà thiết kế 22 tuổi làm việc trong ngành công nghiệp video ở Thành Đô, nói.
Song chia sẻ, bản thân không quá gắn bó với các dịch vụ AI, nhưng thông cảm với những người dành tình cảm đặc biệt cho chúng. "Không phải ai cũng đủ nguồn lực và sự hỗ trợ ngoài đời thực. Khi mới đến Thành Đô để nhận công việc đầu tiên và chưa quen biết bạn bè cùng tuổi, tôi cần người có kinh nghiệm, có thể chịu đựng và chấp nhận tôi. AI đã làm được điều đó", cô nói.
Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất tìm cách giải quyết vấn đề quan hệ ảo. Trong năm qua, bang California và New York của Mỹ cũng thông qua luật về bạn đồng hành AI, yêu cầu chatbot thường xuyên nhắc người dùng rằng chúng không phải con người, định kỳ ba giờ một lần với trẻ vị thành niên ở California và ba giờ một lần với mọi người dùng ở New York. Chatbot cũng phải hướng dẫn người có ý định tự tử tìm đến dịch vụ hỗ trợ, và doanh nghiệp có thể đối mặt với hình phạt dân sự nếu không tuân thủ quy định an toàn.
Nghiên cứu của MIT Media Lab và OpenAI năm ngoái cho thấy, những người có nhiều cuộc trò chuyện riêng tư với chatbot dễ cảm thấy cô đơn hơn. Ngoài ra, ngay cả những cuộc trò chuyện không mang tính riêng tư cũng có nguy cơ làm tăng sự phụ thuộc cảm xúc, đặc biệt là với người dùng thường xuyên.
Theo nghiên cứu của Yaoxi Shi, nhà khoa học hành vi tại Đại học Harvard, phụ thuộc vào AI có thể dần khiến mọi người không còn tìm kiếm sự hỗ trợ cảm xúc từ người khác.
"AI được huấn luyện để ghi nhận cảm xúc của người dùng. Dù bạn nói gì, nó cũng thường phản hồi: 'Bạn đúng, cảm xúc của bạn là hợp lý'. Điều này rất khác những mối quan hệ ngoài đời thực", Shi giải thích với Rest of World, cho rằng ban đầu mọi người có thể không chủ động tìm kiếm sự ủng hộ từ AI, nhưng khi nhận ra cảm xúc của mình được ghi nhận, lần tới họ sẽ tiếp tục tìm đến.
"Ban hành quy định là điều tốt vì giúp nâng cao nhận thức và phần nào ngăn chặn xu hướng con người phụ thuộc cảm xúc vào AI", Shi nhận định. "Nhưng AI cung cấp sự hỗ trợ cảm xúc nhằm đáp ứng nhu cầu thực, và xu hướng phụ thuộc phần nào cảm xúc vào AI có lẽ rất khó tránh, vì chúng ta không thể trở lại thời kỳ công nghệ này chưa xuất hiện".