Những người trẻ và "chiếc nạng" AI trong giao tiếp
(Dân trí) - Không biết mở lời sau một cuộc cãi vã, viết tin nhắn cho cấp trên hay đơn giản là gửi một lời chúc sinh nhật, nhiều người trẻ tìm đến AI như một “bên trung gian” trong giao tiếp.
“Người nói hộ” trong mọi cuộc trò chuyện
Kết thúc cuộc cãi nhau nảy lửa với bạn thân, Hoàng Anh (21 tuổi) rơi vào tình huống khiến anh loay hoay rất lâu: muốn làm hòa nhưng không biết mở lời ra sao, xin lỗi thế nào để không khiến mọi chuyện tệ hơn.
Sau hơn nửa tiếng liên tục gõ vài chữ rồi lại xóa, nghĩ mãi vẫn không biết câu đầu tiên nên nói thế nào, Hoàng Anh cuối cùng tìm đến AI.
Anh cho biết đó không phải lần duy nhất anh nhờ AI “nói hộ” mình.
Từ lời chúc người quen tốt nghiệp, chúc sinh nhật bạn bè, gửi lời chúc mẹ dịp 8/3 hay mới đây là nhắn hỏi thông tin công việc ứng tuyển, AI trở thành nơi anh tìm đến mỗi khi không biết cách diễn đạt suy nghĩ.
“Không có AI mình không nghĩ được cách trò chuyện cho đúng, đặc biệt là với những người không đủ thân thiết”, anh chia sẻ.
Đối với Tuyết Hoa (21 tuổi), một nhân viên văn phòng, cũng sử dụng AI thường xuyên trong giao tiếp, dù chủ yếu là các trường hợp đòi hỏi tính chuẩn mực và sự chỉn chu cao.
“Khi phải trao đổi với cấp trên, đối tác và giảng viên, mình thường đưa ý tưởng để AI viết hộ lời nhắn”, Hoa cho biết.
Ngoài ra, cô tìm đến AI cho cả những câu chuyện khó nói như cần từ chối khéo léo một công việc không phù hợp, một lịch hẹn không sắp xếp được hay để xử lý bất đồng với người khác.
Tương tự với Hoa, Thanh Huyền (22 tuổi) cũng dùng AI khi cần nói chuyện với cấp trên và đồng nghiệp.
Nhưng đó chỉ là thời gian đầu, giờ đây, Huyền dùng AI trong cả những tình huống đời thường.
Huyền kể: “Mình còn dùng khi lỡ hẹn, cần xin lỗi người quen, nhắn tin với mọi người trong hoàn cảnh khó xử, thậm chí khi muốn tranh cãi với người khác nhưng không biết nên lập luận ra sao”.
Nỗi sợ làm mất lòng người khác
Trên thực tế, việc nhờ AI trò chuyện không đồng nghĩa với lười soạn tin nhắn.
Với Tuyết Hoa, lý do lớn nhất khiến cô phải hỏi AI là nỗi sợ lỡ lời hoặc dùng sai sắc thái từ ngữ.
Trong các mối quan hệ, Hoa cho rằng chỉ một câu nói thiếu tinh tế cũng có thể gây hiểu lầm và để lại ấn tượng không tốt.
“Những lúc đang bực bội hoặc căng thẳng, mình không hoàn toàn tin tưởng vào những gì mình viết ra”, Hoa khẳng định.
Thanh Huyền cũng thừa nhận cảm giác sợ bị đánh giá là một trong những nguyên nhân khiến cô tìm đến công cụ này.
Có lần nhận được yêu cầu công việc từ cấp trên, Huyền muốn hỏi sâu hơn nhưng không biết đặt câu hỏi thế nào.
Cô lo rằng câu hỏi của mình dài dòng, thiếu trọng tâm hoặc khiến cấp trên nghĩ rằng mình chưa tìm hiểu kỹ thông tin.
Vì vậy, thay vì tự nghĩ, Huyền hỏi AI cách đặt câu hỏi cho sếp. Sau đó, cô nhờ công cụ này viết lại thành một phiên bản tin nhắn hoàn chỉnh, rõ ràng và logic hơn.
Không chỉ đơn thuần là bí cách diễn đạt hay sợ phật lòng như các trường hợp kể trên, việc phụ thuộc vào AI trong giao tiếp còn đến từ nhiều nguyên nhân khác.
ThS Lê Đại Minh, chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý học, cho rằng một bộ phận người trẻ tìm đến AI còn đến từ cảm giác an toàn mà công cụ này mang lại.
“Khi chia sẻ với AI, nhiều người không sợ bị chê bai hay đánh giá, từ đó thoải mái bộc lộ suy nghĩ và cảm xúc để nhờ AI tư vấn”, ThS Minh nhấn mạnh.
Không giống một cuộc trò chuyện với người thật, AI không tỏ ra khó chịu nếu người dùng hỏi đi hỏi lại một vấn đề và cũng luôn sẵn sàng phản hồi bất cứ lúc nào.
Khi cần một lời khuyên hay một tin nhắn vào lúc nửa đêm, khi không muốn làm phiền bạn bè hoặc chưa sẵn sàng để người thân biết chuyện, chatbot vẫn luôn ở đó để tư vấn cả cách nhắn tin lẫn ứng xử.
Một câu hỏi được nhập vào có thể nhanh chóng nhận lại hàng loạt phương án trả lời người khác, từ lịch sự, chuyên nghiệp đến gần gũi, hài hước.
Chính những sự tiện lợi khiến AI trở thành một lựa chọn hấp dẫn trong những tình huống mà người trẻ sợ nói sai, sợ làm mất lòng hoặc đơn giản là không đủ tự tin để tự tìm ra lời đáp.
“Chiếc nạng” trong giao tiếp
Hoàng Anh nhận định sự tiện lợi của AI đã giúp anh tránh những khoảng lặng khó xử khi không biết phải nói gì.
Nhưng đổi lại, mỗi lần nhận được một mẫu tin nhắn tròn trịa từ máy móc, Hoàng Anh lại càng ít phải tự xoay sở tìm cách diễn đạt suy nghĩ của mình.
Lâu dần, anh không còn chỉ hỏi AI khi thực sự bế tắc. Công cụ này đã thành một lựa chọn quen thuộc mỗi khi anh đứng trước đa phần tình huống giao tiếp.
Thay vì chấp nhận những tin nhắn đôi khi có phần vụng về, anh có xu hướng tìm một phiên bản “đúng” hơn trước khi gửi đi.
Và chính việc luôn có sẵn một phương án được cho là chỉn chu hơn làm cho Hoàng Anh ngày càng tự ti về cách diễn đạt của chính mình.
Không chỉ riêng Hoàng Anh, càng sử dụng lâu, Tuyết Hoa cũng trăn trở vì nhận ra phản xạ của cô đang dần thay đổi.
Cô kể rằng có những thời điểm, ngay cả với những việc đơn giản như nhắn tin xin nghỉ ốm hoặc mở lời làm quen trong một nhóm mới, phản ứng đầu tiên của cô là mở ChatGPT.
Dù vậy, Hoa cho rằng nếu không có AI, cô vẫn có thể trò chuyện tự nhiên với bạn bè và người thân.
“Khó khăn chủ yếu xuất hiện trong những email công việc, văn bản mang tính hành chính hoặc các cuộc trao đổi căng thẳng”, Hoa chia sẻ.
Thanh Huyền cũng nhận thấy dấu hiệu tương tự. Trước đây, cô từng khá tự tin trong giao tiếp và được mọi người đánh giá là khéo léo, biết cách ăn nói.
Nhưng khi bắt đầu thường xuyên nhờ AI sắp xếp lại câu chữ, Huyền nhận ra mình ngày càng dựa vào công cụ này để biến suy nghĩ thành những đoạn văn rõ ràng, logic và dễ thuyết phục hơn.
Cô lo rằng một ngày nào đó bản thân sẽ mất đi sắc thái ngôn ngữ riêng, không còn biết tự đặt câu hỏi, không tự tổ chức được suy nghĩ và luôn cần AI “đóng gói” ý tưởng.
“Mình sợ một ngày nào đó mình sẽ mất kết nối trong giao tiếp giữa người với người ngay cả trực tuyến và trực tiếp”, Huyền giãi bày.
Theo ThS Lê Đại Minh, nếu sự hỗ trợ của AI kéo dài và trở thành một dạng lệ thuộc, cá nhân sẽ thiếu đi cơ hội rèn luyện các kỹ năng mềm, điển hình là kỹ năng giao tiếp.
Song đáng lo ngại hơn chính là nguy cơ đánh mất khả năng kết nối cảm xúc và đồng cảm khi người dùng luôn phó thác giao tiếp cho máy móc.